Lỗ lũy kế ảnh hưởng vốn là tình trạng các khoản lỗ tích lũy qua nhiều kỳ kinh doanh liên tiếp làm suy giảm trực tiếp vốn chủ sở hữu của ngân hàng, trong đó có vốn điều lệ và vốn cấp 1 (Tier 1), qua đó kéo theo sự sụt giảm tỷ lệ an toàn vốn (CAR) và có thể dẫn đến các biện pháp xử lý đặc biệt từ phía cơ quan quản lý. Hiện tượng này phản ánh chất lượng hoạt động kinh doanh kém bền vững và tiềm ẩn rủi ro thanh khoản, rủi ro mất an toàn vốn của tổ chức tín dụng.
Lỗ lũy kế hình thành trong trường hợp kết quả kinh doanh của ngân hàng trong một hoặc nhiều năm tài chính bị lỗ ròng, các khoản lỗ này được cộng dồn và hiển thị trên Bảng cân đối kế toán tại chỉ tiêu "Lợi nhuận chưa phân phối" với giá trị âm. Theo nguyên tắc kế toán, lỗ lũy kế được bù trừ trực tiếp vào vốn chủ sở hữu, làm giảm vốn điều lệ thực tế, lợi nhuận giữ lại và các quỹ dự trữ. Khi đó, mẫu số của công thức tính CAR giảm xuống trong khi tài sản có rủi ro (mẫu số thứ hai) vẫn tăng hoặc duy trì, dẫn đến nguy cơ CAR rơi xuống dưới ngưỡng tối thiểu 8% theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN hoặc 10% theo chuẩn Basel II sửa đổi. Trong trường hợp CAR vi phạm, ngân hàng buộc phải lập phương án tăng vốn, cắt giảm tài sản rủi ro hoặc chịu các hạn chế kinh doanh từ Ngân hàng Nhà nước.
Tại Việt Nam, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần nhỏ như DongA Bank, OceanBank, GPBank, NCB đã có giai đoạn ghi nhận lỗ lũy kế lớn trong những năm 2019-2023, buộc Ngân hàng Nhà nước phải áp dụng các biện pháp kiểm soát đặc biệt. Một số tổ chức đã phải thực hiện tăng vốn điều lệ thông qua phát hành cổ phiếu riêng lẻ cho cổ đông chiến lược hoặc được sáp nhập, chuyển nhượng. Ví dụ điển hình là việc LPBank sáp nhập vào thời điểm 2024 cũng xuất phát từ áp lực xử lý lỗ lũy kế và củng cố năng lực vốn.
Căn cứ pháp lý chính điều chỉnh vấn đề này bao gồm Luật các Tổ chức tín dụng năm 2024 (Luật số 18/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2025) thay thế Luật 2010; Nghị định 93/2017/NĐ-CP quy định về điều kiện an toàn về tài chính đối với tổ chức tín dụng; Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn; Thông tư 22/2024/TT-NHNN quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro; và Quyết định 689/QĐ-NHNN về Chương trình giám sát, kiểm tra, giám sát an toàn hoạt động ngân hàng. Đặc biệt, Thông tư 41/2016/TT-NHNN tại Điều 17 quy định rõ ngân hàng phải dừng chi trả cổ tức nếu lỗ lũy kế vượt 50% vốn điều lệ.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ giữa "lỗ lũy kế" (lỗ cộng dồn qua nhiều năm) và "lỗ trong năm" (lỗ phát sinh trong kỳ báo cáo), đồng thời ghi nhớ ngưỡng 50% vốn điều lệ làm phát sinh nghĩa vụ dừng chia cổ tức theo Thông tư 41. Cần hiểu rõ tác động truyền dẫn: lỗ lũy kế → giảm vốn cấp 1 → giảm CAR → vi phạm tỷ lệ an toàn vốn → kiểm soát đặc biệt. Ngoài ra, cần nắm vững khái niệm vốn cấp 1, vốn cấp 2 và cách tính CAR theo công thức: CAR = (Vốn tự có / Tổng tài sản có rủi ro) × 100%.