Loại trừ vốn khi tính CAR (Capital Exclusions in CAR) là các khoản mục vốn không đủ tiêu chuẩn chất lượng hoặc bị giới hạn bởi quy định pháp luật, được loại bỏ ra khỏi tổng vốn tự có (regulatory capital) của tổ chức tín dụng khi tính toán hệ số an toàn vốn (Capital Adequacy Ratio – CAR). Đây là bước điều chỉnh bắt buộc nhằm đảm bảo chất lượng và tính thực chất của nguồn vốn thực sự có khả năng hấp thụ tổn thất khi rủi ro phát sinh.
Theo chuẩn mực Basel II, Basel III và các quy định nội địa của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, không phải mọi khoản mục ghi nhận trên bảng cân đối kế toán đều được tính là vốn tự có trong tính toán CAR. Có những khoản bị loại trừ hoàn toàn, có những khoản bị giới hạn tỷ lệ cho phép, và có những khoản phải được khấu trừ trực tiếp vào vốn cấp 1 (Tier 1) hoặc vốn cấp 2 (Tier 2). Việc thực hiện loại trừ vốn giúp loại bỏ các thành phần vốn kém chất lượng, không có khả năng hấp thụ tổn thất thực sự, từ đó phản ánh đúng năng lực chịu đựng rủi ro của ngân hàng. Quy trình này đảm bảo hệ số CAR phản ánh trung thực sức khỏe tài chính và khả năng chống đỡ trước các tổn thất tiềm ẩn trong hoạt động kinh doanh.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, các khoản thường bị loại trừ khi tính CAR bao gồm: cổ phiếu quỹ (đã ngân hàng mua lại nhưng chưa hủy), tài sản vô hình chưa được định giá đầy đủ, các khoản đầu tư vào công ty con, công ty liên kết chưa hợp nhất, các khoản đầu tư chéo giữa các tổ chức tín dụng vượt ngưỡng quy định, và chênh lệch đánh giá lại tài sản tài chính thuộc danh mục AFS. Ví dụ, nếu ngân hàng A sở hữu 12% vốn điều lệ của ngân hàng B mà không thuộc nhóm hợp nhất, phần vượt quá ngưỡng 10% sẽ bị khấu trừ trực tiếp khỏi vốn cấp 1 và phần còn lại bị khấu trừ từ vốn cấp 2 theo cơ chế "50/50" quy định tại Basel III. Tương tự, khoản lợi nhuận chưa phân phối đã trích lập vào các quỹ dự phòng không đạt chuẩn cũng sẽ bị điều chỉnh giảm khi xác định vốn tự có hợp lệ.
Các quy định pháp lý liên quan đến loại trừ vốn khi tính CAR tại Việt Nam được quy định chủ yếu tại Thông tư 41/2016/TT-NHNN hướng dẫn tỷ lệ an toàn vốn theo chuẩn Basel II, cùng các văn bản sửa đổi bổ sung như Thông tư 13/2019/TT-NHNN về áp dụng Basel III. Bên cạnh đó, Nghị định 86/2002/NĐ-CP về hoạt động tổ chức tín dụng cũng có các điều khoản liên quan đến cơ cấu vốn tối thiểu. Các ngân hàng phải lập báo cáo định kỳ về cơ cấu vốn và chi tiết các khoản loại trừ, gửi Ngân hàng Nhà nước theo mẫu biểu quy định.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần nắm rõ sự khác biệt giữa ba hình thức xử lý vốn: loại trừ hoàn toàn (full deduction), loại trừ một phần (partial deduction) và khấu trừ trực tiếp từ vốn cấp 1 hay vốn cấp 2 theo từng ngưỡng quy định. Cần phân biệt cách áp dụng khác nhau giữa ngân hàng đơn lẻ và ngân hàng hợp nhất, nhớ ngưỡng 10% cho từng khoản đầu tư và tổng ngưỡng 17,65% đối với toàn bộ khoản đầu tư vào tổ chức tài chính. Các điểm hay xuất hiện trong đề thi gồm: cách xử lý cổ phiếu quỹ, tài sản vô hình, lợi nhuận giữ lại chưa kiểm toán, khoản đầu tư vào tổ chức tài chính, và đầu tư vượt mức vào một đối tượng cụ thể — đây là những tình huống tính toán thực tế cần thành thạo.