Luật Giao dịch điện tử 2023 (Luật số 20/2023/QH15) là văn bản pháp luật do Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành ngày 22/6/2023, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2024, thay thế toàn bộ Luật Giao dịch điện tử năm 2005. Đây là khung pháp lý quan trọng điều chỉnh các hoạt động giao dịch điện tử, chữ ký số, chứng thư số và hợp đồng điện tử tại Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.
Luật quy định chi tiết về các nội dung cốt lõi bao gồm: điều kiện để giao dịch điện tử có giá trị pháp lý; tiêu chuẩn, yêu cầu kỹ thuật đối với chữ ký số và chứng thư số; quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia giao dịch điện tử; quy định về hợp đồng điện tử, chứng từ điện tử và hóa đơn điện tử. Đặc biệt, Luật lần đầu tiên đưa vào các khái niệm mới như định danh điện tử, dịch vụ tin cậy, chữ ký số từ xa (remote signing), bảo đảm phù hợp với thông lệ quốc tế và mô hình Mô hình khung pháp lý về giao dịch điện tử của Liên hợp quốc (UNCITRAL). Luật cũng bổ sung quy định về quản lý hành vi gian lận, lừa đảo trong giao dịch điện tử, bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia và quy định trách nhiệm của nhà cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng. So với Luật 2005, văn bản mới có phạm vi điều chỉnh rộng hơn, cụ thể hóa hơn và tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển kinh tế số.
Trong lĩnh vực ngân hàng Việt Nam, Luật Giao dịch điện tử 2023 tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho các hoạt động như: mở tài khoản ngân hàng trực tuyến bằng định danh điện tử (eKYC), chuyển tiền qua Internet Banking và Mobile Banking, ký số hợp đồng tín dụng, phát hành hóa đơn điện tử và xác thực khách hàng từ xa. Nhờ đó, khách hàng có thể thực hiện hầu hết các giao dịch ngân hàng mà không cần đến quầy, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đáng kể. Ví dụ, khi khách hàng ký hợp đồng vay tiêu dùng trên ứng dụng ngân hàng điện tử, chữ ký số được sử dụng thay cho chữ ký tay và có giá trị pháp lý tương đương theo quy định của Luật này. Các tổ chức tín dụng như Vietcombank, BIDV, Techcombank, MB Bank đã và đang ứng dụng mạnh mẽ các quy định này vào hoạt động kinh doanh, thúc đẩy quá trình chuyển đổi số toàn diện.
Về hệ thống pháp luật liên quan, Luật Giao dịch điện tử 2023 có mối liên hệ chặt chẽ với nhiều văn bản quan trọng như: Luật An toàn thông tin mạng, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật Các tổ chức tín dụng 2024, Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, và các Thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về thanh toán không dùng tiền mặt, hoạt động thẻ ngân hàng. Ngoài ra, các Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Tư pháp sẽ ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành để cụ thể hóa các điều khoản của Luật. Việc nắm vững mối quan hệ giữa các văn bản này giúp hiểu rõ hơn về khung pháp lý tổng thể điều chỉnh hoạt động ngân hàng điện tử tại Việt Nam.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý một số điểm quan trọng. Thứ nhất, phải nắm rõ sự khác biệt cơ bản giữa Luật 2005 và Luật 2023, đặc biệt là các điểm mới như chữ ký số từ xa, định danh điện tử, dịch vụ tin cậy và giá trị pháp lý của giao dịch trên nền tảng số. Thứ hai, cần phân biệt rõ các khái niệm: thông điệp dữ liệu, giao dịch điện tử, chữ ký số, chứng thư số, chứng thực chữ ký số và dịch vụ tin cậy vì đây là những thuật ngữ thường xuyên xuất hiện trong đề thi. Thứ ba, phải ghi nhớ thời điểm có hiệu lực (01/7/2024) để tránh nhầm lẫn khi trả lời các câu hỏi về hiệu lực pháp lý. Cuối cùng, cần liên hệ các quy định của Luật với hoạt động thực tiễn của ngân hàng Việt Nam để có thể áp dụng linh hoạt trong các câu hỏi tình huống.