Mô hình tính RWA theo phương pháp tiêu chuẩn (Standardized Approach) là phương pháp tính tài sản có rủi ro (RWA) dựa trên hệ thống trọng số rủi ro do cơ quan quản lý nhà nước quy định sẵn, được áp dụng phổ biến trong lĩnh vực quản lý vốn ngân hàng. Theo đó, ngân hàng không tự xây dựng mô hình xếp hạng rủi ro tín dụng nội bộ mà sử dụng các trọng số cố định dựa trên phân loại tài sản, ngành nghề kinh doanh của khách hàng, loại khách hàng và hình thức bảo đảm tiền vay để quy đổi tài sản ngoài bảng và tài sản trong bảng thành giá trị tài sản có rủi ro.
Cách thức hoạt động của phương pháp này khá đơn giản và minh bạch. Mỗi khoản mục tài sản của ngân hàng sẽ được phân loại theo danh mục quy định, chẳng hạn như cho vay chính phủ, cho vay doanh nghiệp, cho vay bất động sản, cho vay bán lẻ… Mỗi danh mục tương ứng với một trọng số rủi ro cụ thể do Ủy ban Basel hoặc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định, thường dao động từ 0% đến 150% hoặc cao hơn tùy theo mức độ rủi ro. Ví dụ, các khoản nợ chính phủ thường có trọng số thấp nhất (0% – 20%), trong khi cho vay doanh nghiệp thông thường có trọng số 100%, cho vay bất động sản có thể lên đến 150%. Tổng giá trị tài sản sau khi nhân với trọng số rủi ro tương ứng sẽ tạo thành RWA, làm cơ sở tính toán tỷ lệ an toàn vốn (CAR) theo công thức: Vốn tự có / RWA ≥ 8% theo chuẩn Basel II.
Trong thực tế ngân hàng Việt Nam, phương pháp tiêu chuẩn được áp dụng rộng rãi bởi phần lớn các ngân hàng thương mại vừa và nhỏ, các ngân hàng chưa đủ điều kiện triển khai phương pháp nâng cao. Chẳng hạn, khi Ngân hàng A cho một doanh nghiệp sản xuất vay 100 tỷ đồng không có tài sản bảo đảm, khoản vay này sẽ được gán trọng số 100%, tương ứng RWA = 100 tỷ đồng. Ngược lại, nếu khoản vay được bảo đảm bằng tiền gửi tại chính ngân hàng, trọng số có thể giảm xuống còn 0% – 20%. Phương pháp này giúp Ngân hàng Nhà nước dễ dàng giám sát và so sánh mức độ rủi ro giữa các tổ chức tín dụng.
Về quy định pháp lý, phương pháp tiêu chuẩn tính RWA được quy định cụ thể trong Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn đối với ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, và được thay thế bởi Thông tư 22/2023/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 01/10/2023. Các thông tư này là cầu nối để Việt Nam triển khai chuẩn Basel II theo lộ trình đã cam kết. Ngoài ra, khi áp dụng phương pháp nâng cao (IRB), ngân hàng phải đáp ứng thêm các điều kiện khắt khe về hệ thống xếp hạng nội bộ, dữ liệu lịch sử và quy trình quản lý rủi ro.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng phương pháp tiêu chuẩn có hai biến thể là phương pháp tiêu chuẩn đơn giản (SA) và phương pháp tiêu chuẩn nâng cao (TSA) dành cho rủi ro tín dụng đối với doanh nghiệp. Cần nắm rõ cách phân loại trọng số rủi ro theo từng nhóm tài sản, cách xử lý các khoản bảo đảm (collateral), bù trừ rủi ro đối với danh mục giao dịch ngoại hối, cũng như phân biệt rõ với phương pháp nâng cao dựa trên xếp hạng nội bộ (F-IRB và A-IRB). Đây là nội dung trọng tâm thường xuất hiện trong các kỳ thi chứng chỉ chuyên môn về quản trị rủi ro và Basel.