Mua bán nợ theo Nghị định 69/2024/NĐ-CP là hoạt động pháp lý cho phép các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam chuyển giao quyền sở hữu các khoản nợ xấu cho Công ty Quản lý tài sản hoặc cho tổ chức tín dụng khác. Đây là cơ chế thị trường hóa việc xử lý nợ xấu, tạo hành lang pháp lý thống nhất cho hoạt động mua bán nợ trong hệ thống ngân hàng Việt Nam.
Theo Nghị định 69/2024/NĐ-CP, tổ chức tín dụng được quyền bán nợ xấu đã phân loại vào nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) hoặc bán cho tổ chức tín dụng khác có nhu cầu xử lý nợ. Việc mua bán nợ phải tuân thủ nguyên tắc thị trường, công khai minh bạch, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên và phải có biên bản định giá của tổ chức thẩm định giá độc lập có đủ năng lực. Quy trình mua bán nợ bao gồm các bước cơ bản: xác định khoản nợ đủ điều kiện chuyển giao, thẩm định giá khoản nợ, đàm phán giá mua bán, ký kết hợp đồng, thanh toán và chuyển giao hồ sơ tài sản bảo đảm. Bên mua nợ được kế thừa toàn bộ quyền và nghĩa vụ của bên bán đối với khoản nợ, bao gồm quyền thu hồi nợ và xử lý tài sản bảo đảm theo quy định của pháp luật dân sự. Nghị định cũng quy định cụ thể về điều kiện đối với khoản nợ được phép mua bán, hồ sơ pháp lý cần thiết và cách thức xử lý tài sản bảo đảm sau khi chuyển giao.
Ví dụ thực tế trong ngân hàng Việt Nam: Ngân hàng TMCP X có một khoản cho vay doanh nghiệp trị giá 500 tỷ đồng, khách hàng đã mất khả năng thanh toán và khoản nợ được phân loại vào nhóm 5 với tài sản bảo đảm là khu đất và nhà xưởng tại Bình Dương. Để xử lý khoản nợ xấu này, ngân hàng tiến hành thẩm định giá tài sản bảo đảm qua công ty thẩm định giá độc lập, xác định giá trị khoản nợ có thể chuyển giao, sau đó ký hợp đồng mua bán nợ với VAMC hoặc một ngân hàng khác theo Nghị định 69/2024/NĐ-CP. Sau khi hoàn tất giao dịch, ngân hàng bán nợ được cải thiện tỷ lệ nợ xấu trên bảng cân đối kế toán, giảm trích lập dự phòng rủi ro và có thêm nguồn vốn để cho vay mới. Trường hợp khác, hai ngân hàng có thể thỏa thuận mua bán nợ trực tiếp với nhau khi ngân hàng mua có năng lực xử lý nợ chuyên sâu hơn.
Nghị định 69/2024/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 19 tháng 6 năm 2024 quy định chi tiết về mua bán nợ xấu giữa tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Công ty Quản lý tài sản. Văn bản này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 8 năm 2024 và thay thế Nghị định 53/2013/NĐ-CP về thành lập, tổ chức và hoạt động của Công ty Quản lý tài sản cũng như các quy định trước đó về mua bán nợ. Các văn bản pháp luật liên quan cần lưu ý bao gồm: Luật các tổ chức tín dụng năm 2024, Bộ luật Dân sự 2015, Luật Thi hành án dân sự, các Thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro và xử lý tài sản bảo đảm. Ngoài ra, Nghị quyết 42/2017/QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu được tiếp tục áp dụng đối với các khoản nợ xấu phát sinh trước ngày Nghị định 69 có hiệu lực.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần nắm vững sự khác biệt giữa mua bán nợ theo Nghị định 69/2024/NĐ-CP với cơ chế xử lý nợ xấu của VAMC theo Nghị quyết 42/2017/QH14 và mô hình VAMC vận hành theo cơ chế đặc biệt. Trọng tâm ôn tập thường gặp trong đề thi bao gồm: điều kiện khoản nợ được phép mua bán (đã phân loại nhóm 5 hoặc bán đấu giá không thành công), nguyên tắc xác định giá mua bán nợ, quyền và nghĩa vụ của bên mua bên bán, cách thức xử lý tài sản bảo đảm sau chuyển giao, tác động của mua bán nợ đến tỷ lệ nợ xấu và dự phòng rủi ro của tổ chức tín dụng. Lưu ý quan trọng: nên so sánh quy định mới tại Nghị định 69/2024/NĐ-CP với Nghị định 53/2013/NĐ-CP và Nghị quyết 42/2017/QH14 để nhận diện các điểm mới, điểm bổ sung và điểm không còn phù hợp.