Ngân hàng thanh toán quốc tế BIS là gì?

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) là gì?

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (tiếng Anh: Bank for International Settlements - viết tắt BIS) là tổ chức quốc tế lâu đời nhất thế giới, được thành lập vào năm 1930 tại Hội nghị Hague. BIS có trụ sở chính đặt tại Basel, Thụy Sĩ, và được mệnh danh là "ngân hàng của các ngân hàng trung ương".

BIS không phải là ngân hàng phát triển hay tổ chức tín dụng quốc tế như IMF hay World Bank. Tổ chức này đóng vai trò là diễn đàn hợp tác giữa các ngân hàng trung ương trên toàn cầu, nơi các nhà hoạch định chính sách tiền tệ cùng nhau thảo luận về ổn định tài chính quốc tế, chính sách tiền tệ và các vấn đề kinh tế toàn cầu. Điểm đặc biệt là hoạt động của BIS được điều chỉnh bởi Điều lệ được ký năm 1930 và tổ chức được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao theo Công ước Vienna năm 1961.

Tại sao BIS quan trọng trong ngân hàng?

BIS đóng vai trò then chốt trong hệ thống tài chính toàn cầu với những lý do sau:

• Thiết lập tiêu chuẩn quốc tế: BIS điều hành Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS) - cơ quan ban hành bộ tiêu chuẩn Basel I, Basel II, Basel III và Basel IV, được áp dụng tại hầu hết các quốc gia trên thế giới.

• Ổn định hệ thống tài chính toàn cầu: Trong các cuộc khủng hoảng tài chính (như khủng hoảng 2008), BIS phối hợp với các ngân hàng trung ương lớn để thực hiện các biện pháp can thiệp thị trường, nới lỏng định lượng (QE) nhằm ngăn chặn đổ vỡ hệ thống.

• Dịch vụ cho ngân hàng trung ương: BIS cung cấp các dịch vụ tài chính bao gồm quản lý dự trữ ngoại hối, giao dịch vàng, cho vay liên ngân hàng trung ương và vận hành hệ thống thanh toán CHIPS, RTGS toàn cầu xử lý hàng nghìn tỷ USD mỗi ngày.

• Nghiên cứu và tư vấn chính sách: BIS xuất bản các báo cáo có uy tín như Báo cáo Triển vọng Kinh tế Toàn cầu hàng quý và Báo cáo Thị trường Tài chính, là nguồn tham khảo quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách.

• Hội nhập của Việt Nam: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) là thành viên của BIS từ năm 1998 và cam kết thực hiện các tiêu chuẩn Basel trong quản lý, giám sát ngân hàng.

Cách hoạt động của BIS

Cơ chế vốn và quản trị

BIS hoạt động dựa trên vốn góp từ các ngân hàng trung ương thành viên. Cơ chế này hoạt động như sau:

Các ủy ban quan trọng do BIS điều hành

• Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS): Phát triển tiêu chuẩn Basel
• Ủy ban Thanh toán Bù trừ toàn cầu: Tiêu chuẩn thanh toán quốc tế
• Ủy ban Thị trường Liên ngân hàng: Giám sát thị trường tiền tệ

Tiêu chuẩn Basel - Trọng tâm hoạt động

Basel I (1988): Thiết lập tỷ lệ vốn tối thiểu 8% trên tổng tài sản rủi ro

Basel II (2006): Bổ sung ba trụ cột:

• Yêu cầu vốn tối thiểu
• Giám sát giám đốc cơ quan
• Kỷ luật thị trường

Basel III (2010): Tăng cường yêu cầu vốn:

• Tỷ lệ vốn cấp 1 (Tier 1) tối thiểu: 6%
• Tỷ lệ vốn tổng thể tối thiểu: 10.5%
• Hệ số thanh khoản ngắn hạn (LCR): ≥ 100%
• Hệ số thanh khoản dài hạn (NSFR): ≥ 100%

Basel IV (dự kiến hoàn thiến): Cải cách phương pháp tính rủi ro tín dụng, thị trường và hoạt động.

Ví dụ thực tế

Ví dụ 1: Ứng dụng tiêu chuẩn Basel tại Việt Nam

Theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN về an toàn vốn, tất cả tổ chức tín dụng Việt Nam phải duy trì tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo chuẩn Basel III. Giả sử Ngân hàng A có tổng tài sản rủi ro (RWA) là 200.000 tỷ đồng, thì vốn tự có tối thiểu phải đạt:

Vốn tối thiểu = RWA × Tỷ lệ an toàn vốn
               = 200.000 × 8%
               = 16.000 tỷ đồng

Trong đó, vốn cấp 1 (Tier 1) phải đạt ít nhất 6% RWA, tức 12.000 tỷ đồng.

Ví dụ 2: Vai trò của BIS trong khủng hoảng tài chính 2008

Khi khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng phát năm 2008, BIS đã phối hợp với Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) và các ngân hàng trung ương lớn khác:

• Đồng loạt cắt giảm lãi suất chính sách
• Triển khai gói nới lỏng định lượng (QE) trị giá hàng nghìn tỷ USD
• Cung cấp tín dụng khẩn cấp cho các ngân hàng có nguy cơ vỡ nợ
• Phối hợp hoán đổi tiền tệ để ổn định thanh khoản toàn cầu

Phân biệt BIS với các thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp trong đề thi

Câu 1: Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) được thành lập tại Hội nghị nào và vào năm nào?

Câu 2: BIS được mệnh danh là gì?

• A. Ngân hàng phát triển quốc tế
• B. Ngân hàng của các ngân hàng trung ương
• C. Tổ chức tín dụng quốc tế
• D. Quỹ tiền tệ quốc tế

Câu 3: Theo tiêu chuẩn Basel III, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu đối với tổ chức tín dụng là bao nhiêu?

Câu 4: Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS) được điều hành bởi tổ chức nào?

Câu 5: Việt Nam trở thành thành viên của BIS vào năm nào?

Tổng kết

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) là tổ chức quốc tế lâu đời nhất, đóng vai trò "ngân hàng của các ngân hàng trung ương" với chức năng thiết lập tiêu chuẩn giám sát ngân hàng toàn cầu. Điểm mấu chốt cần nhớ: thành lập năm 1930 tại Basel, Thụy Sĩ; điều hành Ủy ban Basel (BCBS) phát triển bộ tiêu chuẩn Basel I, II, III; tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8%; Việt Nam là thành viên từ năm 1998.

Để ôn thi hiệu quả, thí sinh cần nắm vững các tiêu chuẩn Basel, phân biệt rõ BIS với IMF và World Bank, hiểu cơ chế hoạt động của các ủy ban do BIS điều hành. Chúc các bạn ôn tập thật tốt và đạt kết quả cao trong kỳ thi tuyển dụng ngân hàng!