Nghị định 123/2020/NĐ-CP là văn bản quy phạm pháp luật (legal normative document) do Chính phủ Việt Nam ban hành ngày 19/11/2020, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2022, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành về hóa đơn, chứng từ và sử dụng hóa đơn điện tử (Electronic Invoice - e-invoice) trong hoạt động kinh doanh. Đây được xem là văn bản pháp lý cốt lõi, đánh dấu bước chuyển đổi quan trọng trong công tác quản lý thuế, hiện đại hóa hệ thống hóa đơn tại Việt Nam, thay thế hoàn toàn cho Nghị định 51/2010/NĐ-CP và Nghị định 04/2014/NĐ-CP về hóa đơn bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ trước đó.
Theo quy định tại Nghị định này, hóa đơn điện tử được định nghĩa là loại hóa đơn được tạo lập, gửi, nhận, lưu trữ và quản lý bằng phương tiện điện tử, có giá trị pháp lý tương đương hóa đơn giấy truyền thống. Nghị định yêu cầu hóa đơn điện tử phải đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật về định dạng XML (eXtensible Markup Language), nội dung tối thiểu theo quy định, chữ ký số (Digital Signature) của người bán và khả năng tra cứu, xác thực thông qua Cổng thuế điện tử (General Department of Taxation Portal) của cơ quan thuế. Người bán phải đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử thông qua Tổ chức cung cấp dịch vụ hóa đơn điện tử (e-Invoice Service Provider) đủ điều kiện theo quy định của Bộ Tài chính.
Thuật ngữ tiếng Anh: Decree 123/2020/NĐ-CP Lĩnh vực: Thuế & Pháp luật
Đặc điểm và phân loại
Đặc điểm chính của Nghị định 123/2020/NĐ-CP
- Phạm vi áp dụng rộng: Mọi tổ chức, cá nhân có phát sinh giao dịch bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ trên lãnh thổ Việt Nam, bao gồm cả doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và tổ chức phi lợi nhuận.
- Thời điểm có hiệu lực: Ngày 01/7/2022 đối với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa; lộ trình áp dụng đối với hộ kinh doanh theo từng giai đoạn từ năm 2022 đến năm 2026.
- Căn cứ pháp lý: Được ban hành căn cứ Luật Quản lý thuế 2019 (Law on Tax Administration 2019) và Luật Giao dịch điện tử 2005 (Law on Electronic Transactions 2005).
- Văn bản hướng dẫn: Thông tư 78/2021/TT-BTC hướng dẫn thực hiện, Thông tư 32/2024/TT-BTC sửa đổi bổ sung một số điều.
- Thời hạn lưu trữ: Tối thiểu 10 năm kể từ ngày phát hành hóa đơn đối với doanh nghiệp, một số ngành nghề đặc thù có thời hạn lưu trữ dài hơn.
- Xử phạt vi phạm: Theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn, mức phạt từ 1.000.000 VNĐ đến 50.000.000 VNĐ tùy mức độ vi phạm.
Phân loại hóa đơn điện tử theo Nghị định 123/2020/NĐ-CP
| Loại hóa đơn | Đặc điểm | Đối tượng sử dụng |
|---|---|---|
| Hóa đơn điện tử không có mã CQT | Do người bán tự phát hành, có chữ ký số của người bán, không cần cấp mã bởi cơ quan thuế | Doanh nghiệp đủ điều kiện tự phát hành |
| Hóa đơn điện tử có mã CQT | Được cơ quan thuế cấp mã trước khi phát hành, có mã xác thực của cơ quan thuế | Doanh nghiệp, hộ kinh doanh sử dụng dịch vụ của T-VAN |
| Hóa đơn điện tử xuất khẩu | Dùng cho giao dịch xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ ra nước ngoài | Doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu |
| Phiếu xuất kho kiêm vận chuyển điện tử | Thay thế phiếu xuất kho giấy trong trường hợp vận chuyển hàng hóa | Doanh nghiệp sản xuất, vận tải |
| Chứng từ khấu trừ thuế TNCN điện tử | Dùng để xác nhận khấu trừ thuế thu nhập cá nhân | Tổ chức trả thu nhập khấu trừ thuế |
Các hình thức tổ chức cung cấp dịch vụ hóa đơn điện tử (T-VAN)
- T-VAN của Tổng cục Thuế: Do Tổng cục Thuế xây dựng và vận hành, cung cấp miễn phí cho người nộp thuế.
- T-VAN của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ: Các doanh nghiệp đủ điều kiện theo quy định, được Tổng cục Thuế thẩm định và công bố, hiện có hơn 100 nhà cung cấp trên toàn quốc.
Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng
Ví dụ 1: Ngân hàng A xuất hóa đơn điện tử phí dịch vụ
Chị Nguyễn Thị B (khách hàng cá nhân) mở tài khoản tiết kiệm có kỳ hạn 6 tháng tại Ngân hàng A với số tiền 500.000.000 VNĐ. Khi phát sinh phí dịch vụ chuyển tiền 50.000 VNĐ/tháng, Ngân hàng A phải xuất hóa đơn điện tử có mã CQT cho khoản phí này theo quy định tại Nghị định 123/2020/NĐ-CP. Hóa đơn được gửi qua email đăng ký với khách hàng, có chữ ký số của kế toán trưởng ngân hàng và mã xác thực từ cơ quan thuế. Mỗi tháng, chị B nhận được hóa đơn điện tử với đầy đủ thông tin: tên ngân hàng, mã số thuế 0101234567, nội dung phí, số tiền, thuế suất VAT 8% (áp dụng từ 01/7/2023 đến 31/12/2023) hoặc 10% theo quy định hiện hành. Hóa đơn này có giá trị pháp lý tương đương hóa đơn giấy và được lưu trữ trên hệ thống của ngân hàng tối thiểu 10 năm.
Ví dụ 2: Ngân hàng B cung cấp dịch vụ thanh toán trực tuyến
Công ty TNHH X (doanh nghiệp xuất nhập khẩu) sử dụng dịch vụ thanh toán quốc tế của Ngân hàng B với doanh số giao dịch 5 tỷ VNĐ/tháng. Khi phát sinh phí dịch vụ chuyển tiền quốc tế 0,2% giá trị giao dịch (tương đương 10.000.000 VNĐ), Ngân hàng B phải xuất hóa đơn điện tử có mã CQT thông qua T-VAN. Đồng thời, khi Ngân hàng B thu lãi tiền gửi từ Công ty X với số tiền 2.500.000.000 VNĐ trong tháng, ngân hàng phải khấu trừ thuế thu nhập doanh nghiệp 5% và xuất chứng từ khấu trừ thuế TNCN điện tử đối với lãi tiền gửi trả cho cá nhân với mức khấu trừ 5% (thuế suất đối với lãi tiền gửi). Nếu không tuân thủ Nghị định 123/2020/NĐ-CP, ngân hàng có thể bị xử phạt từ 5.000.000 VNĐ đến 50.000.000 VNĐ theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP.
Ví dụ 3: Ngân hàng C số hóa quy trình tín dụng
Ngân hàng C triển khai quy trình cho vay thế chấp bất động sản 100% trực tuyến. Khi khách hàng cá nhân vay 3 tỷ VNĐ mua căn hộ, các khoản phí dịch vụ như phí thẩm định 5.000.000 VNĐ, phí công chứng 8.000.000 VNĐ, phí đăng ký giao dịch đảm bảo 1.500.000 VNĐ đều được Ngân hàng C xuất hóa đơn điện tử theo Nghị định 123/2020/NĐ-CP. Hệ thống tự động tích hợp với phần mềm kế toán, tạo hóa đơn có mã CQT, gửi email cho khách hàng và lưu trữ trên Cổng thuế điện tử. Nhờ đó, thời gian xử lý hồ sơ giảm từ 7 ngày xuống còn 2 ngày, chi phí in ấn hóa đơn giấy giảm khoảng 300 triệu VNĐ/năm, đồng thời đảm bảo tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật về thuế.
Nghị định 123/2020/NĐ-CP trong các ngôn ngữ khác
| Ngôn ngữ | Thuật ngữ | Phiên âm |
|---|---|---|
| Tiếng Anh | Decree 123/2020/ND-CP on Electronic Invoices | /dɪˈkriː wʌn tuː θriː tuː ˈnaɪntiː tuː ˈzɪəri tuː ˌen ˌdiː siː ˌpiː ɒn ˌɪlɛkˈtrɒnɪk ˈɪnvɔɪsɪz/ |
| Tiếng Nhật | 政令第123/2020/NĐ-CP号（電子請求書に関する政令） | Seirei Dai 123/2020/NĐ-CP-gō (Denshi Seikyūsho ni Kansuru Seirei) |
| Tiếng Hàn | 영 제123/2020/ND-CP호 (전자세금계산서에 관한 영) | Yeong 123/2020/ND-CP-ho (Jeonja Segeum Gyesanso-e Gwanhan Yeong) |
| Tiếng Trung | 第123/2020/ND-CP号法令（电子发票法令） | Dì 123/2020/ND-CP hào fǎlìng (Diànzǐ fāpiào fǎlìng) |
| Tiếng Tây Ban Nha | Decreto 123/2020/ND-CP sobre Facturas Electrónicas | /deˈkɾeto ˈsjen to ˈbejnte ˈtres dos mɪl ˈbɛjnte ˈenɛ de ˈsɛ ˈpɛ ˈsoβɾe fakˈtuɾas elɛkˈtɾonikas/ |
Câu hỏi thường gặp
Nghị định 123/2020/NĐ-CP khác gì Nghị định 51/2010/NĐ-CP?
Nghị định 123/2020/NĐ-CP thay thế hoàn toàn Nghị định 51/2010/NĐ-CP và Nghị định 04/2014/NĐ-CP, có phạm vi điều chỉnh rộng hơn, tập trung vào hóa đơn điện tử thay vì hóa đơn giấy. Điểm khác biệt lớn nhất là Nghị định 123 yêu cầu bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử có mã hoặc không có mã CQT, có chữ ký số, trong khi Nghị định 51 chủ yếu quy định về hóa đơn giấy và cho phép sử dụng hóa đơn điện tử trên cơ sở tự nguyện. Ngoài ra, Nghị định 123 có hiệu lực từ 01/7/2022 với lộ trình áp dụng cụ thể cho từng nhóm đối tượng.
Khi nào cần biết về Nghị định 123/2020/NĐ-CP?
Người làm việc trong ngành ngân hàng cần nắm vững Nghị định này khi: (1) thực hiện công tác kế toán, xuất hóa đơn cho các dịch vụ tài chính, ngân hàng như phí giao dịch, lãi tiền gửi, phí chuyển tiền; (2) xây dựng quy trình tín dụng, thanh toán có phát sinh hóa đơn; (3) tuân thủ quy định pháp luật thuế trong các nghiệp vụ phát sinh doanh thu, chi phí; (4) ôn thi tuyển dụng ngân hàng vào các vị trí liên quan đến kế toán, thuế, giao dịch viên, quan hệ khách hàng doanh nghiệp. Đặc biệt, thí sinh dự thi vào khối tín dụng doanh nghiệp, kế toán ngân hàng, vận hành ngân hàng số cần hiểu rõ quy định này.
Nghị định 123/2020/NĐ-CP ảnh hưởng thế nào đến khách hàng?
Đối với khách hàng cá nhân, Nghị định giúp việc lưu trữ hóa đơn trở nên dễ dàng hơn, có thể tra cứu trực tuyến trên Cổng thuế điện tử (https://hoadondientu.gdt.gov.vn), tránh thất lạc hóa đơn giấy. Đối với khách hàng doanh nghiệp, việc sử dụng hóa đơn điện tử giúp tự động hóa quy trình kế toán, giảm thời gian đối chiếu, tăng tính minh bạch trong giao dịch với ngân hàng. Ngoài ra, khách hàng có thể sử dụng hóa đơn điện tử làm bằng chứng cho các khoản chi phí hợp lý khi quyết toán thuế TNCN, thuế TNDN, đặc biệt trong các trường hợp vay vốn, mua bảo hiểm qua ngân hàng.
Tổng kết
Nghị định 123/2020/NĐ-CP là văn bản pháp lý nền tảng đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số ngành thuế và hệ thống tài chính Việt Nam. Đối với ngành ngân hàng, Nghị định không chỉ là yêu cầu bắt buộc về tuân thủ pháp luật mà còn là cơ hội để hiện đại hóa quy trình vận hành, nâng cao trải nghiệm khách hàng và tối ưu chi phí. Việc nắm vững các quy định của Nghị định 123/2020/NĐ-CP — bao gồm thời điểm áp dụng, phân loại hóa đơn điện tử, yêu cầu chữ ký số, thời hạn lưu trữ 10 năm và mức xử phạt vi phạm — là yêu cầu thiết yếu đối với mọi cán bộ ngân hàng và là nội dung quan trọng trong các kỳ thi tuyển dụng ngân hàng hiện nay.