Phê duyệt tăng vốn của Ngân hàng Nhà nước là văn bản hành chính do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) ban hành, thể hiện sự chấp thuận chính thức đối với đề nghị tăng vốn điều lệ của tổ chức tín dụng (TCTD). Đây là thủ tục bắt buộc trước khi một ngân hàng, công ty tài chính hay tổ chức phi ngân hàng được thực hiện việc tăng vốn, nhằm đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật về an toàn vốn và năng lực quản trị của TCTD.
Quy trình phê duyệt được thực hiện theo các bước cơ bản: TCTD lập phương án tăng vốn, trình Đại hội đồng cổ đông hoặc Hội đồng quản trị thông qua, sau đó gửi hồ sơ đề nghị NHNN xem xét. NHNN sẽ đánh giá dựa trên nhiều tiêu chí gồm nhu cầu vốn thực tế phục vụ hoạt động kinh doanh, kế hoạch phát triển kinh doanh có tính khả thi, năng lực tài chính của các cổ đông góp vốn, mức độ tuân thủ các tỷ lệ an toàn vốn theo Basel II/III và chiến lược phát triển bền vững. Thời gian xem xét và phản hồi thường từ 15 đến 45 ngày làm việc tùy theo mức độ phức tạp của hồ sơ và loại hình tăng vốn (tăng vốn cổ phần phổ thông, phát hành cổ phiếu ưu đãi, hay tăng vốn từ lợi nhuận để lại).
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, nhiều ngân hàng đã trải qua quá trình này, điển hình như các đợt tăng vốn lớn của Vietcombank, BIDV, Techcombank hay VPBank trong giai đoạn 2020-2024 để đáp ứng Basel II và chuẩn bị cho Basel III. Ví dụ, trong đợt tăng vốn năm 2022 của một ngân hàng thương mại cổ phần, NHNN đã yêu cầu bổ sung hồ sơ chứng minh nguồn gốc vốn góp của cổ đông chiến lược, đánh giá tác động đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR), cũng như kế hoạch sử dụng vốn cụ thể vào các hoạt động cho vay, đầu tư vào hệ thống công nghệ thông tin. Đây là minh chứng cho thấy quy trình phê duyệt không chỉ mang tính hình thức mà còn đòi hỏi tính minh bạch và chặt chẽ cao.
Về cơ sở pháp lý, hoạt động phê duyệt tăng vốn được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), đặc biệt các điều khoản về điều kiện cấp Giấy phép thành lập và hoạt động cũng như các quy định liên quan đến vốn điều lệ. Bên cạnh đó, Thông tư 13/2018/TT-NHNN quy định về hồ sơ, trình tự thủ tục cấp, sửa đổi, bổ sung Giấy phép thành lập và hoạt động của TCTD là văn bản hướng dẫn chi tiết quan trọng. Ngoài ra, Thông tư 22/2019/TT-NHNN quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn hoạt động của TCTD cũng liên quan chặt chẽ, vì NHNN sẽ chỉ phê duyệt khi phương án tăng vốn đảm bảo TCTD duy trì được các tỷ lệ an toàn theo quy định.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng phê duyệt tăng vốn của NHNN chỉ áp dụng cho TCTD, không áp dụng cho các doanh nghiệp phi ngân hàng thông thường. Điểm khác biệt quan trọng so với việc đăng ký tăng vốn tại Sở Kế hoạch và Đầu tư là NHNN đánh giá cả yếu tố an toàn vốn, năng lực quản trị và chiến lược phát triển, chứ không chỉ xác nhận về mặt thủ tục pháp lý. Trong các câu hỏi trắc nghiệm, thí sinh cần phân biệt rõ giữa phê duyệt tăng vốn, chấp thuận thay đổi giấy phép thành lập và hoạt động, và thông báo tăng vốn với NHNN sau khi hoàn tất phát hành, bởi đây là các khái niệm dễ gây nhầm lẫn nhưng có ý nghĩa pháp lý hoàn toàn khác nhau.