Quyền chọn bán là gì?

Quyền chọn bán là gì?

Quyền chọn bán (Put Option) là một công cụ phái sinh trong thị trường ngoại hối, cho phép người mua có quyền nhưng không bị bắt buộc được bán một lượng ngoại tệ nhất định theo mức giá đã được xác định trước (gọi là giá thực hiện hoặc strike price) tại thời điểm hoặc trước thời điểm đáo hạn hợp đồng. Người mua quyền chọn bán thường là bên có nhu cầu phòng ngừa rủi ro khi giá ngoại tệ giảm hoặc kỳ vọng tỷ giá sẽ xuống thấp hơn so với tỷ giá hiện tại trên thị trường.

Tại sao Quyền chọn bán quan trọng trong ngân hàng?

• Phòng ngừa rủi ro tỷ giá hiệu quả: Quyền chọn bán giúp các doanh nghiệp xuất khẩu bảo toàn giá trị thu nhập ngoại tệ khi đồng tiền nước ngoài có xu hướng giảm giá. Đây là công cụ then chốt trong chiến lược quản trị rủi ro của ngân hàng và khách hàng.

• Tính linh hoạt cao: Khác với hợp đồng kỳ hạn, người mua quyền chọn bán không bị ràng buộc phải thực hiện giao dịch. Nếu thị trường thuận lợi, họ có thể từ bỏ quyền chọn và giao dịch trên thị trường giao ngay với giá tốt hơn, chỉ mất khoản phí premium đã trả.

• Tạo nguồn thu phí cho ngân hàng: Hoạt động kinh doanh quyền chọn mang lại nguồn thu ổn định từ phí premium, đồng thời giúp ngân hàng đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ ngoại hối và tăng năng lực cạnh tranh trên thị trường.

• Hỗ trợ khách hàng doanh nghiệp: Các ngân hàng thương mại áp dụng rộng rãi quyền chọn bán để phục vụ khách hàng doanh nghiệp có thu nhập bằng ngoại tệ, đặc biệt trong bối cảnh biến động tỷ giá như hiện nay.

Cách hoạt động và cách tính

Cơ chế hoạt động

Quyền chọn bán hoạt động theo nguyên tắc cơ bản sau:

Bước 1: Người mua trả một khoản phí premium cho người bán quyền chọn để đổi lấy quyền bán ngoại tệ theo giá đã cam kết (giá thực hiện).

Bước 2: Khi đáo hạn, có hai tình huống xảy ra:

• Nếu tỷ giá thị trường < giá thực hiện: Người mua thực hiện quyền chọn để bán ngoại tệ với giá cao hơn, hạn chế thua lỗ.
• Nếu tỷ giá thị trường > giá thực hiện: Người mua từ bỏ quyền chọn và bán ngoại tệ trên thị trường giao ngay với giá tốt hơn, chỉ mất phí premium đã trả.

Hai loại quyền chọn bán

Công thức tính điểm hòa vốn

Điểm hòa vốn của quyền chọn bán được tính như sau:

Điểm hòa vốn = Giá thực hiện - Phí premium

Tại điểm hòa vốn, người mua quyền chọn bán không lời cũng không lỗ.

Công thức tính lợi nhuận

Khi thực hiện quyền chọn:

Lợi nhuận = (Giá thực hiện - Tỷ giá thị trường) × Số lượng - Phí premium

Khi từ bỏ quyền chọn:

Lỗ = Phí premium đã trả

Ví dụ thực tế

Ví dụ 1: Doanh nghiệp xuất khẩu phòng ngừa rủi ro

Tình huống: Khách hàng B là doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, dự kiến nhận khoản thanh toán 1 triệu USD trong 3 tháng tới. Doanh nghiệp lo ngại đồng USD sẽ giảm giá so với VND.

Hành động: Khách hàng B mua quyền chọn bán USD tại Ngân hàng A với:

• Giá thực hiện: 24.000 VND/USD
• Phí premium: 1% (= 240 triệu VND)
• Tổng giá trị hợp đồng: 1.000.000 × 24.000 = 24 tỷ VND

Kịch bản 1 - Tỷ giá giảm (thực hiện quyền chọn): Đến kỳ hạn, tỷ giá thị trường giảm còn 23.000 VND/USD.

• Khách hàng B thực hiện quyền chọn, bán 1 triệu USD ở mức 24.000 VND/USD
• Thu về: 24 tỷ VND
• Nếu không có quyền chọn, chỉ thu được: 1.000.000 × 23.000 = 23 tỷ VND
• Lợi nhuận ròng: 24 tỷ - 240 triệu (phí) = 23,76 tỷ VND

Kịch bản 2 - Tỷ giá tăng (từ bỏ quyền chọn): Đến kỳ hạn, tỷ giá thị trường tăng lên 25.000 VND/USD.

• Khách hàng B từ bỏ quyền chọn, bán 1 triệu USD trên thị trường giao ngay
• Thu về: 25 tỷ VND
• Trừ phí premium: 25 tỷ - 240 triệu = 24,76 tỷ VND
• Lỗ: 240 triệu VND (phí premium đã trả)

Ví dụ 2: Ngân hàng A kinh doanh quyền chọn bán

Ngân hàng A bán cho khách hàng B quyền chọn bán 500.000 EUR với giá thực hiện 1,08 USD/EUR, phí premium 2%. Tại thời điểm đáo hạn, tỷ giá giao ngay là 1,05 USD/EUR.

• Khách hàng B thực hiện quyền chọn: bán 500.000 EUR cho Ngân hàng A ở giá 1,08
• Ngân hàng A phải mua với giá cao hơn thị trường: 500.000 × (1,08 - 1,05) = 15.000 USD lỗ vị thế
• Nhưng đã thu phí premium: 500.000 × 1,08 × 2% = 10.800 USD

Phân biệt với thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp trong đề thi

Câu 1: Một doanh nghiệp mua quyền chọn bán USD với giá thực hiện 24.000 VND/USD, phí premium 1%. Điểm hòa vốn của quyền chọn này là bao nhiêu?

• A. 23.760 VND/USD
• B. 24.000 VND/USD
• C. 23.760 VND/USD
• D. 24.240 VND/USD

Câu 2: Đặc điểm quan trọng nhất giúp phân biệt quyền chọn bán với hợp đồng kỳ hạn là gì?

• A. Quyền chọn bán có phí premium, hợp đồng kỳ hạn không có
• B. Quyền chọn bán là quyền chứ không phải nghĩa vụ, có thể từ bỏ
• C. Quyền chọn bán chỉ áp dụng cho ngoại tệ, hợp đồng kỳ hạn áp dụng rộng hơn
• D. Quyền chọn bán chỉ có kiểu Mỹ, hợp đồng kỳ hạn chỉ có kiểu Châu Âu

Câu 3: Khi nào người mua quyền chọn bán nên thực hiện quyền chọn?

• A. Khi tỷ giá thị trường cao hơn giá thực hiện
• B. Khi tỷ giá thị trường bằng giá thực hiện
• C. Khi tỷ giá thị trường thấp hơn giá thực hiện
• D. Khi phí premium cao

Tổng kết

Quyền chọn bán (Put Option) là công cụ phái sinh ngoại hối quan trọng, giúp người mua phòng ngừa rủi ro khi tỷ giá giảm đồng thời vẫn giữ được cơ hội hưởng lợi khi thị trường thuận lợi. Điểm mấu chốt cần nhớ là quyền chọn mang tính chất "quyền" chứ không phải "nghĩa vụ" — đây là điểm khác biệt cốt lõi so với hợp đồng kỳ hạn. Khi ôn thi ngân hàng, các thí sinh cần nắm vững cách tính điểm hòa vốn, phân biệt rõ quyền chọn bán với quyền chọn mua, và hiểu rõ khi nào nên thực hiện hoặc từ bỏ quyền chọn. Chúc các bạn ôn tập hiệu quả!