Quyền đổi người thụ hưởng là quyền của bên mua bảo hiểm (người được bảo hiểm hoặc chủ hợp đồng) được phép thay đổi người thụ hưởng trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ trong suốt thời gian hợp đồng còn hiệu lực. Đây là một quyền quan trọng giúp bên mua bảo hiểm linh hoạt điều chỉnh đối tượng nhận quyền lợi bảo hiểm cho phù hợp với hoàn cảnh gia đình và mục đích tài chính thay đổi theo thời gian. Theo thông lệ, việc thay đổi người thụ hưởng phải được thực hiện bằng văn bản và thông báo chính thức cho công ty bảo hiểm theo đúng quy trình quy định trong hợp đồng.
Khi bên mua bảo hiểm thực hiện quyền đổi người thụ hưởng, công ty bảo hiểm sẽ cập nhật thông tin mới vào hồ sơ hợp đồng và thời điểm thay đổi có hiệu lực kể từ khi công ty bảo hiểm nhận được thông báo hợp lệ. Trong nhiều trường hợp, hợp đồng bảo hiểm yêu cầu phải có sự chấp thuận của người được bảo hiểm (trong trường hợp người mua bảo hiểm và người được bảo hiểm là hai người khác nhau) hoặc phải có xác nhận của ngân hàng trong trường hợp bảo hiểm liên kết với khoản vay tín dụng. Quyền này giúp đảm bảo rằng quyền lợi bảo hiểm luôn thuộc về đúng đối tượng mà bên mua bảo hiểm mong muốn, đặc biệt khi có biến động trong quan hệ gia đình như ly hôn, tái hôn hoặc khi có thêm thành viên mới.
Ví dụ thực tế trong ngân hàng Việt Nam: Ông A mua hợp đồng bảo hiểm nhân thọ liên kết với ngân hàng Vietcombank, chỉ định vợ là bà B là người thụ hưởng. Sau đó, do mâu thuẫn gia đình dẫn đến ly hôn, ông A có thể sử dụng quyền đổi người thụ hưởng để chuyển quyền thụ hưởng sang con chung của hai người. Ông A sẽ phải nộp đơn yêu cầu thay đổi theo mẫu của công ty bảo hiểm, kèm theo giấy tờ tùy thân và giấy xác nhận ly hôn hợp pháp. Một ví dụ khác trong lĩnh vực bancassurance là khi khách hàng vay mua nhà tại ngân hàng BIDV, hợp đồng bảo hiểm có thể ghi người thụ hưởng là ngân hàng để đảm bảo nghĩa vụ trả nợ. Khi khách hàng hoàn tất khoản vay, họ có quyền đổi người thụ hưởng từ ngân hàng sang người thân để phù hợp với mục đích bảo vệ gia đình.
Về quy định pháp lý, quyền đổi người thụ hưởng được quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 (Luật Kinh doanh bảo hiểm số 24/2000/QH10 sửa đổi bổ sung) và các văn bản hướng dẫn liên quan, trong đó ghi nhận bên mua bảo hiểm có quyền thay đổi người thụ hưởng theo ý chí của mình. Ngoài ra, các công ty bảo hiểm tại Việt Nam còn tuân theo quy định của Bộ Tài chính và phải công khai điều khoản về quyền này trong quy tắc bảo hiểm và hợp đồng bảo hiểm. Đối với bảo hiểm liên kết ngân hàng (bancassurance), việc thay đổi người thụ hưởng có thể bị ràng buộc bởi điều kiện của hợp đồng tín dụng để bảo vệ quyền lợi của ngân hàng.
Lưu ý quan trọng cho người ôn thi ngân hàng: cần phân biệt rõ quyền đổi người thụ hưởng thuộc về bên mua bảo hiểm, không phải người được bảo hiểm hay công ty bảo hiểm. Trong các câu hỏi trắc nghiệm, thí sinh cần chú ý đến điều kiện thực hiện quyền này (phải thông báo bằng văn bản, phải được công ty bảo hiểm chấp thuận, phải nộp phí thay đổi nếu có). Ngoài ra, cần nắm rõ rằng trường hợp bên mua bảo hiểm đã chỉ định người thụ hưởng vĩnh viễn và bất khả xâm phạm thì quyền đổi người thụ hưởng sẽ bị hạn chế. Đây là một nội dung thường xuất hiện trong các kỳ thi chứng chỉ hành nghề bảo hiểm và thi tuyển nhân viên ngân hàng chuyên về bancassurance.