Rủi ro vật lý khí hậu là gì?

Rủi ro vật lý khí hậu là gì?

Rủi ro vật lý khí hậu (Physical Climate Risk) là loại rủi ro phát sinh từ tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan đối với hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Thuật ngữ này bao gồm thiệt hại về tài sản, tài sản đảm bảo và khả năng trả nợ của khách hàng vay.

Rủi ro vật lý khí hậu được phân thành hai nhóm chính:

• Rủi ro cấp tính (Acute Risk): Do các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt, hạn hán gây ra với tác động tức thời và dữ dội.
• Rủi ro mãn tính (Chronic Risk): Từ những thay đổi dần dần của khí hậu như mực nước biển dâng, nhiệt độ tăng và xu hướng nắng nóng kéo dài.

Tại sao rủi ro vật lý khí hậu quan trọng trong ngân hàng?

Rủi ro vật lý khí hậu đóng vai trò then chốt trong quản trị rủi ro ngân hàng hiện đại vì những lý do sau:

• Gây thiệt hại trực tiếp đến tài sản đảm bảo: Bất động sản, máy móc thiết bị thế chấp có thể bị phá hủy hoặc mất giá trị đáng kể sau các sự kiện thiên tai, làm giảm khả năng thu hồi nợ của ngân hàng.
• Ảnh hưởng đến dòng tiền và thu nhập của con nợ: Hoạt động sản xuất kinh doanh bị gián đoạn, mùa màng thất bát hoặc chuỗi cung ứng đứt gãy khiến khách hàng mất khả năng trả nợ đúng hạn.
• Làm gia tăng nợ xấu: Theo chuỗi tác động, rủi ro vật lý khí hậu dẫn đến nợ xấu gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tài sản và lợi nhuận của ngân hàng.
• Yêu cầu quản trị rủi ro tích hợp: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành quy định bắt buộc tích hợp yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG) vào hoạt động kinh doanh, trong đó đánh giá rủi ro vật lý khí hậu là thành phần quan trọng.

Cách hoạt động của rủi ro vật lý khí hậu

Cơ chế tác động của rủi ro vật lý khí hậu đến hoạt động ngân hàng diễn ra theo chuỗi bốn giai đoạn:

Giai đoạn 1 – Sự kiện khí hậu cực đoan xảy ra Các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn gây ra thiệt hại về người và tài sản trực tiếp cho cá nhân, doanh nghiệp vay vốn.

Giai đoạn 2 – Tài sản đảm bảo bị tổn thất Tài sản thế chấp như bất động sản, máy móc thiết bị bị phá hủy hoặc giảm giá trị đáng kể. Ngân hàng mất phần lớn giá trị bảo đảm.

Giai đoạn 3 – Hoạt động kinh doanh bị đình trệ Doanh nghiệp và hộ kinh doanh đối mặt với tình trạng ngừng sản xuất, mất mùa, đứt gãy chuỗi cung ứng, dẫn đến suy giảm nghiêm trọng về doanh thu và thu nhập.

Giai đoạn 4 – Con nợ mất khả năng trả nợ Khách hàng không thể trả nợ đúng hạn, buộc phải gia hạn nợ hoặc tái cơ cấu, cuối cùng dẫn đến nợ xấu gia tăng cho ngân hàng.

Ngân hàng cần đánh giá rủi ro vật lý khí hậu dựa trên các yếu tố chính sau: vị trí địa lý của tài sản đảm bảo, ngành nghề và địa bàn hoạt động của khách hàng, mức độ phơi nhiễm với các kịch bản biến đổi khí hậu khác nhau. Việc tích hợp yếu tố khí hậu vào quy trình thẩm định tín dụng, định giá tài sản và xây dựng dự phòng rủi ro là nội dung trọng tâm trong quản trị rủi ro hiện đại.

Ví dụ thực tế

Ví dụ 1 – Cho vay tại vùng đồng bằng sông Cửu Long

Ngân hàng A triển khai cho vay đối với các hộ nông dân trồng lúa và nuôi trồng thủy sản tại tỉnh Cà Mau. Trong mùa khô 2023, hạn hán nghiêm trọng kết hợp xâm nhập mặn ảnh hưởng đến hơn 40.000 hecta đất nông nghiệp trong vùng. Khách hàng B – một hộ nuôi tôm – mất trắng vụ tôm do nước mặn xâm nhập sâu vào ao nuôi. Thu nhập của hộ gia đình giảm 100% trong quý đó, dẫn đến không thể trả nợ ngân hàng đúng hạn. Ngân hàng A buộc phải gia hạn nợ và phân loại lại nhóm nợ cho khoản vay này.

Ví dụ 2 – Cho vay bất động sản tại vùng ven biển miền Trung

Ngân hàng B cho vay mua nhà đối với khách hàng C tại tỉnh Hà Tĩnh với tài sản thế chấp là chính căn nhà mua trị giá 3 tỷ đồng. Sau khi bão số 7 đổ bộ, khu vực này bị ngập lụt nghiêm trọng trong 5 ngày. Căn nhà bị hư hỏng nặng phần thân và nội thất, ước tính chi phí sửa chữa lên đến 1,5 tỷ đồng. Giá trị tài sản đảm bảo giảm từ 3 tỷ xuống còn khoảng 1,8 tỷ đồng. Khách hàng C vẫn có thu nhập từ công việc tại TP. Hà Tĩnh, nhưng một phần thu nhập phải dùng để khắc phục hậu quả thiên tai thay vì trả nợ ngân hàng.

Phân biệt với thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp trong đề thi

Câu 1: Rủi ro vật lý khí hậu trong hoạt động ngân hàng bao gồm những loại thiệt hại nào sau đây?

• a) Thiệt hại về tài sản, tài sản đảm bảo và khả năng trả nợ của khách hàng
• b) Thiệt hại do thay đổi chính sách thuế carbon
• c) Thiệt hại do công nghệ lỗi thời
• d) Thiệt hại do biến động lãi suất trên thị trường

Câu 2: Cơ chế tác động của rủi ro vật lý khí hậu đến ngân hàng diễn ra theo trình tự nào?

• a) Sự kiện khí hậu → Thiệt hại tài sản đảm bảo → Gián đoạn kinh doanh → Mất khả năng trả nợ
• b) Suy thoái kinh tế → Tăng trưởng tín dụng → Nợ xấu gia tăng → Rủi ro vật lý
• c) Thay đổi chính sách → Giảm giá tài sản → Khách hàng phá sản → Nợ xấu
• d) Biến động lãi suất → Giảm thu nhập → Mất thanh khoản → Rủi ro tín dụng

Câu 3: Rủi ro vật lý khí hậu được phân thành mấy nhóm chính và bao gồm những nhóm nào?

• a) 2 nhóm: Rủi ro cấp tính và rủi ro mãn tính
• b) 3 nhóm: Rủi ro ngắn hạn, trung hạn và dài hạn
• c) 2 nhóm: Rủi ro trực tiếp và rủi ro gián tiếp
• d) 3 nhóm: Rủi ro thiên tai, rủi ro môi trường và rủi ro xã hội

Câu 4: Tại Việt Nam, cơ sở pháp lý nào yêu cầu các tổ chức tín dụng tích hợp yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG) vào hoạt động kinh doanh?

• a) Quyết định số 810/QĐ-NHNN ngày 11/4/2022
• b) Thông tư 25/2017/TT-NHNN về phân loại nợ
• c) Quyết định 986/QĐ-NHNN về huy động vốn
• d) Thông tư 41/2016/TT-NHNN về cơ chế cho vay

Câu 5: Phân biệt rủi ro vật lý khí hậu và rủi ro chuyển đổi: rủi ro chuyển đổi phát sinh từ đâu?

• a) Tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan
• b) Quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp
• c) Thiệt hại về tài sản do thiên tai gây ra
• d) Sự thay đổi của lãi suất thị trường

Tổng kết

Rủi ro vật lý khí hậu là thách thức ngày càng quan trọng đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và thiên tai ngày càng khốc liệt. Việc hiểu rõ cơ chế tác động, phân biệt với rủi ro chuyển đổi và nắm vững khung pháp lý liên quan sẽ giúp thí sinh tự tin trả lời các câu hỏi về quản trị rủi ro trong lĩnh vực ngân hàng xanh và phát triển bền vững.

Để ôn thi hiệu quả, thí sinh nên tập trung vào mối quan hệ giữa biến đổi khí hậu và chất lượng tài sản ngân hàng, đồng thời cập nhật các quy định mới nhất của Ngân hàng Nhà nước về quản trị rủi ro môi trường xã hội trong hoạt động cấp tín dụng. Chúc các bạn ôn thi thành công!