Sàn đầu ra vốn theo Basel III cuối cùng (Basel III Final Output Floor) là một quy định thuộc khuôn khổ "Basel III: Finalising post-crisis reforms" do Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS) công bố vào tháng 12 năm 2017, thường được gọi là Basel IV. Theo đó, tổng tài sản có trọng số rủi ro (RWA) của ngân hàng khi tính theo phương pháp nội bộ dựa trên xếp hạng tín dụng (IRB) không được thấp hơn 72,5% tổng RWA tính theo phương pháp chuẩn hóa (Standardized Approach). Mục tiêu cốt lõi của quy định này là hạn chế lợi thế về vốn mà các ngân hàng lớn có được nhờ sử dụng mô hình nội bộ, đồng thời tăng tính minh bạch và khả năng so sánh giữa các tổ chức tín dụng.
Trước khi sàn đầu ra được áp dụng, các ngân hàng sử dụng mô hình IRB có thể tính RWA thấp hơn đáng kể so với phương pháp chuẩn hóa, từ đó giảm yêu cầu vốn tối thiểu và tạo lợi thế cạnh tranh không tương xứng. Điều này dẫn đến tình trạng RWA giữa các ngân hàng khác biệt lớn dù có danh mục rủi ro tương đương, gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong việc đánh giá mức độ an toàn vốn. Cơ chế hoạt động của sàn đầu ra khá đơn giản: ngân hàng vẫn tính RWA theo cả hai phương pháp, nhưng nếu tỷ lệ RWA_IRB / RWA_chuẩn hóa nhỏ hơn 72,5%, ngân hàng buộc phải sử dụng con số RWA cao hơn (tương ứng 72,5% RWA chuẩn hóa) để tính tỷ lệ an toàn vốn (CAR). Mức 72,5% được áp dụng trực tiếp từ ngày quy định có hiệu lực mà không có lộ trình giảm dần, đảm bảo tính quyết liệt của chuẩn mực.
Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại lớn như Vietcombank, BIDV, VietinBank, Techcombank và MB đang áp dụng Basel II theo Quyết định 480/QĐ-NHNN năm 2014 và đang trong lộ trình tiếp cận Basel III. Khi sàn đầu ra được triển khai, các ngân hàng đang sử dụng hoặc dự kiến áp dụng IRB sẽ phải rà soát lại toàn bộ mô hình xếp hạng tín dụng nội bộ. Ví dụ, một ngân hàng có RWA theo IRB là 80.000 tỷ đồng nhưng RWA theo phương pháp chuẩn hóa là 130.000 tỷ đồng, thì 72,5% RWA chuẩn hóa tương ứng 94.250 tỷ đồng - cao hơn RWA theo IRB, ngân hàng sẽ phải sử dụng con số 94.250 tỷ đồng để tính CAR. Điều này có thể buộc các ngân hàng phải tăng cường vốn tự có, giảm tốc độ tăng trưởng tín dụng hoặc điều chỉnh cơ cấu danh mục cho vay để duy trì tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8% theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN.
Về quy định pháp lý, sàn đầu ra được BCBS công bố chính thức trong văn bản "Basel III: Finalising post-crisis reforms" tháng 12/2017, với lịch trình áp dụng ban đầu từ ngày 1/1/2022, sau đó được lùi một năm sang 1/1/2023 do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 theo thông báo ngày 31/3/2020 của BCBS. Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước đang xây dựng khung pháp lý cho Basel III, trong đó sàn đầu ra sẽ là nội dung quan trọng cần lồng ghép vào hệ thống văn bản hiện hành gồm Quyết định 480/QĐ-NHNN, Thông tư 41/2016/TT-NHNN về tỷ lệ an toàn vốn và các văn bản hướng dẫn liên quan.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần ghi nhớ rõ ba điểm trọng tâm: con số 72,5% là mức sàn cuối cùng không có lộ trình giảm dần; sàn đầu ra chỉ áp dụng cho ngân hàng sử dụng phương pháp IRB; và cần phân biệt được khái niệm này với các thuật ngữ liên quan như vốn cấp 1, vốn cấp 2, đệm vốn bảo toàn (Capital Conservation Buffer) và tỷ lệ đòn bẩy (Leverage Ratio). Nội dung này thường xuất hiện trong các kỳ thi chứng chỉ chuyên môn như CFA, FRM, ACCA hoặc các chương trình đào tạo nghiệp vụ của NHNN và các ngân hàng thương mại.