Securities lending là gì?

Securities Lending là gì?

Securities Lending (cho mượn chứng khoán) là nghiệp vụ trong đó chủ sở hữu chứng khoán tạm thời chuyển giao chứng khoán cho bên mượn trong một khoảng thời gian xác định, đồng thời nhận một khoản phí cho vay và tài sản thế chấp bù đắp rủi ro từ bên mượn. Đây là hình thức huy động vốn và kiếm lời từ danh mục chứng khoán hiện có mà không cần phải bán chứng khoán ra thị trường.

Nói một cách đơn giản, nếu nhà đầu tư sở hữu 10.000 cổ phiếu nhưng chưa muốn bán, họ có thể cho người khác mượn những cổ phiếu này để hưởng thêm thu nhập từ phí cho vay. Khi hợp đồng kết thúc, nhà đầu tư sẽ nhận lại đúng số cổ phiếu đã cho mượn và khoản phí tương ứng.

Tại sao Securities Lending quan trọng trong ngân hàng?

• Tạo thêm nguồn thu nhập thụ động: Chủ sở hữu chứng khoán có thể sinh lời từ danh mục đầu tư hiện có mà không cần bán tài sản, giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn.

• Đảm bảo thanh khoản cho thị trường: Nghiệp vụ này cho phép các nhà đầu tư thực hiện giao dịch bán khống và các chiến lược arbitrage, từ đó tăng tính thanh khoản và hiệu quả định giá trên thị trường chứng khoán.

• Cung cấp công cụ phòng ngừa rủi ro: Các tổ chức tài chính có thể sử dụng chứng khoán mượn để phòng ngừa rủi ro danh mục, thực hiện chiến lược hedging hiệu quả hơn.

• Hỗ trợ vận hành thị trường phái sinh: Chứng khoán mượn được sử dụng để đáp ứng nghĩa vụ giao hàng trong các hợp đồng tương lai và các sản phẩm phái sinh khác, đảm bảo thị trường hoạt động trơn tru.

Cách hoạt động / Cách tính

Quy trình hoạt động

Bước 1 - Ký kết hợp đồng: Bên cho vay (thường là quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm, ngân hàng hoặc tổ chức phát hành) ký hợp đồng cho mượn với bên mượn (công ty chứng khoán, ngân hàng đầu tư hoặc nhà đầu tư có nhu cầu).

Bước 2 - Chuyển giao chứng khoán và thế chấp: Bên cho vay chuyển giao chứng khoán cho bên mượn. Đồng thời, bên mượn phải ký quỹ hoặc cung cấp tài sản thế chấp có giá trị cao hơn giá trị chứng khoán mượn.

Bước 3 - Bên mượn sử dụng chứng khoán: Bên mượn sử dụng chứng khoán để thực hiện các mục đích như bán khống (short selling), giao dịch chênh lệch giá (arbitrage) hoặc đáp ứng nghĩa vụ giao hàng.

Bước 4 - Hoàn trả: Khi hết hạn hợp đồng, bên mượn hoàn trả chứng khoán cùng loại và thanh toán phí cho vay. Tài sản thế chấp được trả lại cho bên mượn.

Công thức tính phí

Phí cho vay = Giá trị chứng khoán × Tỷ lệ phí × Số ngày cho mượn / 360

Ví dụ: Cho mượn 10.000 cổ phiếu có giá trị 50.000.000 đồng, với tỷ lệ phí 0,5%/năm, trong 30 ngày:

Phí cho vay = 50.000.000 × 0,5% × 30 / 360 = 208.333 đồng

Quy định về tài sản thế chấp

Theo Thông tư 120/2020/TT-BTC, bên mượn phải cung cấp tài sản thế chấp có giá trị tối thiểu bằng 100% giá trị chứng khoán cho mượn, thường là tiền mặt, trái phiếu chính phủ hoặc chứng khoán có rating cao.

Ví dụ thực tế

Ví dụ 1 - Cho mượn cổ phiếu: Nhà đầu tư Khách hàng A sở hữu 10.000 cổ phiếu Ngân hàng B với tổng giá trị 800.000.000 đồng. Khách hàng A ký hợp đồng cho công ty chứng khoán C mượn 10.000 cổ phiếu này trong 30 ngày với phí 0,4%/năm. Công ty C đặt cọc 880.000.000 đồng (110% giá trị) bằng trái phiếu chính phủ. Sau 30 ngày, công ty C hoàn trả đủ 10.000 cổ phiếu Ngân hàng B cho Khách hàng A cùng phí cho vay 2.666.667 đồng (800.000.000 × 0,4% × 30/360).

Ví dụ 2 - Bán khống với chứng khoán mượn: Nhà đầu tư D dự đoán giá cổ phiếu E sẽ giảm từ 120.000 đồng xuống 100.000 đồng trong tháng tới. D mượn 5.000 cổ phiếu E từ quỹ đầu tư F với phí 0,6%/năm, sau đó bán khống toàn bộ thu 600.000.000 đồng. Khi giá giảm còn 100.000 đồng, D mua lại 5.000 cổ phiếu E với giá 500.000.000 đồng, hoàn trả cho quỹ F và hưởng chênh lệch 100.000.000 đồng (chưa trừ phí cho vay 2.500.000 đồng).

Phân biệt với thuật ngữ liên quan

Điểm khác biệt cốt lõi: Securities Lending chuyển giao quyền sở hữu tạm thời nhưng bên mượn phải hoàn trả chứng khoán cùng loại; Margin Lending là cho vay tiền với chứng khoán làm tài sản đảm bảo; Repo là giao dịch mua bán có kỳ hạn với mục đích huy động vốn.

Câu hỏi thường gặp trong đề thi

1. Theo quy định hiện hành tại Việt Nam, đối tượng nào được phép thực hiện nghiệp vụ cho mượn chứng khoán?

   A. Tất cả nhà đầu tư cá nhân có tài khoản chứng khoán B. Chỉ các công ty chứng khoán được cấp phép C. Tất cả các ngân hàng thương mại D. Các quỹ đầu tư chứng khoán

2. Trong nghiệp vụ cho mượn chứng khoán, tài sản thế chấp do bên mượn cung cấp thường có giá trị bao nhiêu phần trăm so với giá trị chứng khoán cho mượn?

   A. 80-90% B. 100-110% C. 150-200% D. 50-60%

3. Ba yếu tố cốt lõi của nghiệp vụ cho mượn chứng khoán bao gồm: phí cho vay, tài sản thế chấp và yếu tố nào dưới đây?

   A. Lãi suất vay B. Hoàn trả chứng khoán cùng loại C. Bán khống chứng khoán D. Đáo hạn hợp đồng margin

Tổng kết

Securities Lending là nghiệp vụ quan trọng giúp tạo thanh khoản và hiệu quả cho thị trường chứng khoán, đồng thời mang lại nguồn thu nhập thụ động cho chủ sở hữu chứng khoán. Ba yếu tố cốt lõi cần nhớ: phí cho vay (lending fee), tài sản thế chấp (collateral) và nghĩa vụ hoàn trả chứng khoán cùng loại (return of identical securities). Khi ôn thi ngân hàng, các bạn cần phân biệt rõ securities lending với margin lending và repo, đồng thời nắm vững quy định tại Thông tư 120/2020/TT-BTC để trả lời chính xác các câu hỏi liên quan.