Tài sản bảo đảm có tranh chấp là tài sản mà bên vay (bên bảo đảm) đã dùng để bảo đảm cho nghĩa vụ nợ với ngân hàng nhưng đang bị một hoặc nhiều chủ thể khác tranh giành quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc bị cơ quan có thẩm quyền kê biên, phong tỏa trong quá trình giải quyết tranh chấp dân sự hoặc vụ án hình sự. Tình trạng này làm phát sinh những khó khăn nhất định đối với quyền xử lý tài sản của tổ chức tín dụng khi khoản ny đến hạn mà bên vay không thực hiện nghĩa vụ thanh toán.
Theo quy định pháp luật, khi tài sản bảo đảm phát sinh tranh chấp, ngân hàng vẫn có quyền xử lý tài sản theo hợp đồng thế chấp, bảo lãnh hoặc các hình thức bảo đảm khác đã ký kết. Tuy nhiên, để thực hiện quyền này, ngân hàng có thể phải tham gia vào quá trình tố tụng với tư cách là người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp. Trong nhiều trường hợp, tài sản bị Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như kê biên, cấm chuyển dịch, dẫn đến việc ngân hàng tạm thời không thể bán đấu giá, chuyển nhượng hoặc nhận chính tài sản để thay thế nghĩa vụ trả nợ. Việc xác định giá trị tài sản cũng trở nên phức tạp hơn do phải trừ đi các khoản nghĩa vụ phát sinh từ tranh chấp. Thời gian xử lý kéo dài làm tăng chi phí cơ hội và rủi ro mất vốn cho tổ chức tín dụng.
Trong thực tế ngân hàng Việt Nam, trường hợp phổ biến là khách hàng thế chấp căn nhà hoặc quyền sử dụng đất đã được cấp Giấy chứng nhận tại ngân hàng A, nhưng sau đó phát sinh tranh chấp thừa kế giữa các thành viên trong gia đình, hoặc tài sản bị cơ quan điều tra kê biên trong vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Một ví dụ khác là doanh nghiệp dùng máy móc thiết bị đã thế chấp tại ngân hàng nhưng lại bị chủ nợ khác khởi kiện đòi tài sản do trước đó chưa hoàn tất thủ tục chuyển giao quyền sở hữu. Trong cả hai trường hợp, ngân hàng phải phối hợp với Tòa án để bảo vệ quyền ưu tiên thanh toán của mình.
Về quy định pháp lý, vấn đề này được điều chỉnh chủ yếu bởi Bộ luật Dân sự 2015 về quy định xử lý tài sản bảo đảm, Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về thủ tục giải quyết tranh chấp và biện pháp khẩn cấp tạm thời. Ngoài ra, Nghị định 21/2021/NĐ-CP thi hành Bộ luật Dân sự về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và Thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng cũng có những điều khoản liên quan đến xử lý tài sản bảo đảm có tranh chấp.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng tài sản bảo đảm có tranh chấp không đồng nghĩa với việc ngân hàng mất quyền xử lý, mà quyền này chỉ bị tạm hoãn cho đến khi có phán quyết cuối cùng của Tòa án. Đồng thời, ngân hàng cần đánh giá lại mức độ rủi ro và trích lập dự phòng rủi ro theo quy định, đồng thời xem xét khả năng thu hồi nợ khi lập phương án xử lý nợ xấu.