Thanh toán phí bảo hiểm tự động (Automatic Premium Payment) là dịch vụ ngân hàng cho phép khách hàng ủy quyền để hệ thống ngân hàng tự động trích nợ một khoản tiền cố định từ tài khoản thanh toán hoặc tài khoản tiền gửi của khách hàng nhằm thanh toán phí bảo hiểm định kỳ cho các hợp đồng bảo hiểm đã ký kết với công ty bảo hiểm. Đây là một tiện ích đi kèm trong mô hình bảo hiểm ngân hàng (Bancassurance), giúp khách hàng không phải nhớ và thực hiện thủ công việc đóng phí hàng kỳ, đảm bảo tính liên tục của hợp đồng bảo hiểm.
Về cách thức hoạt động, khi khách hàng ký hợp đồng bảo hiểm nhân thọ hoặc bảo hiểm phi nhân thọ thông qua ngân hàng, khách hàng sẽ ký thêm một giấy ủy quyền thanh toán phí tự động để đồng ý cho ngân hàng trích tiền từ tài khoản của mình theo chu kỳ cam kết, thường là hàng tháng, hàng quý, nửa năm hoặc hàng năm. Ngân hàng sẽ thiết lập lệnh trích nợ tự động (auto-debit) dựa trên số tiền phí bảo hiểm, ngày đến hạn và thông tin hợp đồng được cung cấp bởi công ty bảo hiểm. Đến ngày đến hạn, hệ thống ngân hàng sẽ tự động kiểm tra số dư tài khoản khách hàng, nếu đủ thì thực hiện trích nợ và chuyển khoản cho công ty bảo hiểm, nếu không đủ thì giao dịch sẽ thất bại và khách hàng có thể bị nhắc nợ hoặc bảo hiểm có thể bị tạm ngừng theo quy định hợp đồng. Để đảm bảo an toàn, khách hàng nên duy trì số dư tối thiểu trong tài khoản trước ngày trích nợ và có thể hủy ủy quyền trích nợ tự động bất kỳ lúc nào theo yêu cầu bằng văn bản hoặc qua các kênh trực tuyến của ngân hàng.
Ví dụ thực tế tại Việt Nam, khi khách hàng ký hợp đồng bảo hiểm nhân thọ với sản phẩm liên kết ngân hàng của Manulife, Prudential, AIA hay FWD thông qua các ngân hàng như Vietcombank, Techcombank, MB Bank, VPBank, khách hàng thường được nhân viên ngân hàng đề nghị đăng ký dịch vụ thanh toán phí bảo hiểm tự động ngay khi mở hợp đồng. Theo đó, vào ngày mùng 5 hoặc mùng 10 hàng tháng, hệ thống ngân hàng sẽ tự động trích khoản 2.000.000 đồng từ tài khoản thanh toán của khách hàng để thanh toán phí bảo hiểm định kỳ, giúp hợp đồng bảo hiểm luôn duy trì hiệu lực. Một số ngân hàng còn tích hợp tính năng này trên ứng dụng ngân hàng số, cho phép khách hàng theo dõi lịch sử thanh toán phí, thay đổi tài khoản trích nợ hoặc tạm dừng thanh toán chỉ với vài thao tác trên điện thoại thông minh.
Về quy định pháp lý liên quan, hoạt động thanh toán phí bảo hiểm tự động giữa ngân hàng và công ty bảo hiểm phải tuân thủ các quy định tại Thông tư 17/2019/TT-NHNN quy định về việc cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán cho các tổ chức không phải là ngân hàng, cùng các quy định về ủy thác và nhận ủy thác thanh toán trong Bộ luật Dân sự 2015. Ngoài ra, quan hệ hợp tác giữa ngân hàng và công ty bảo hiểm trong Bancassurance còn chịu sự điều chỉnh bởi Nghị định 03/2023/NĐ-CP về chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị thuộc Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam và các văn bản hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về mô hình bảo hiểm liên kết ngân hàng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng thanh toán phí bảo hiểm tự động là một trong những tiện ích cốt lõi tạo nên giá trị của mô hình Bancassurance, giúp tăng tỷ lệ duy trì hợp đồng bảo hiểm (persistency rate) và giảm chi phí quản lý đóng phí cho cả công ty bảo hiểm lẫn khách hàng. Khi làm bài thi, thí sinh cần phân biệt rõ giữa thanh toán phí bảo hiểm tự động (do ngân hàng trích nợ tài khoản khách hàng) với ủy thác thu phí bảo hiểm (do ngân hàng thu hộ công ty bảo hiểm tại quầy), đồng thời nhớ rằng ngân hàng chỉ đóng vai trò trung gian thanh toán, không phải là đơn vị cung cấp bảo hiểm và không chịu trách nhiệm về quyền lợi bảo hiểm phát sinh từ hợp đồng gốc giữa khách hàng và công ty bảo hiểm.