Thu nhập trên mỗi cổ phiếu là gì?

Thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS) là gì?

Thu nhập trên mỗi cổ phiếu (Earnings Per Share - EPS) là chỉ tiêu tài chính cơ bản phản ánh phần lợi nhuận ròng được phân bổ cho mỗi cổ phiếu phổ thông đang lưu hành của doanh nghiệp. Đây là thước đo khả năng sinh lời phổ biến nhất trong phân tích đầu tư và định giá cổ phiếu, cho biết mỗi cổ phiếu tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế. EPS là chỉ số mà các nhà phân tích, nhà đầu tư và người ra quyết định trong ngành ngân hàng thường xuyên theo dõi để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của tổ chức phát hành.

Tại sao Thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS) quan trọng trong ngân hàng?

• Đo lường khả năng sinh lời: EPS giúp các ngân hàng và công ty chứng khoán đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh, so sánh giữa các kỳ báo cáo để xác định xu hướng tăng trưởng lợi nhuận.

• Cơ sở định giá cổ phiếu: Chỉ số P/E (Price-to-Earnings ratio) - một trong những công cụ phổ biến nhất trong định giá - được tính toán dựa trên EPS. Nhà đầu tư sử dụng P/E để xác định cổ phiếu đang được định giá cao hay thấp so với lợi nhuận thực tế.

• Đánh giá triển vọng đầu tư: Khi lựa chọn cổ phiếu ngân hàng, nhà đầu tư thường so sánh EPS giữa các tổ chức phát hành để xác định đâu là cổ phiếu có tiềm năng sinh lời tốt nhất.

• Công cụ ra quyết định tín dụng: Trong hoạt động cho vay doanh nghiệp, ngân hàng sử dụng EPS để đánh giá tình hình tài chính và khả năng trả nợ của khách hàng doanh nghiệp.

Cách hoạt động và cách tính EPS

Công thức cơ bản

EPS cơ bản (Basic EPS) được tính theo công thức:

EPS = (Lợi nhuận sau thuế - Cổ tức ưu đãi) / Số cổ phiếu phổ thông bình quân lưu hành

Trong đó:

• Lợi nhuận sau thuế: Là lợi nhuận ròng sau khi đã trừ thuế thu nhập doanh nghiệp
• Cổ tức ưu đãi: Số tiền phân bổ cho cổ phiếu ưu đãi (nếu có), vì cổ đông ưu đãi có quyền ưu tiên nhận cổ tức trước
• Số cổ phiếu phổ thông bình quân lưu hành: Sử dụng số bình quân thay vì số cuối kỳ nhằm phản ánh chính xác hơn số lượng cổ phiếu thực tế trong suốt kỳ báo cáo

EPS pha loãng (Diluted EPS)

EPS pha loãng tính thêm tác động của các công cụ có thể chuyển đổi thành cổ phiếu phổ thông, bao gồm:

• Trái phiếu chuyển đổi
• Quyền chọn cổ phiếu (Stock Options)
• Chứng quyền (Warrants)
• Cổ phiếu ưu đãi có thể chuyển đổi

Diluted EPS luôn nhỏ hơn hoặc bằng Basic EPS vì số mẫu số (số cổ phiếu) tăng lên khi tính thêm các công cụ tiềm năng này.

Ví dụ thực tế

Ví dụ 1 - Tính EPS cơ bản:

Giả sử Công ty A có:

• Lợi nhuận sau thuế năm 2023: 500 tỷ đồng
• Cổ tức cổ phiếu ưu đãi: 20 tỷ đồng
• Số cổ phiếu phổ thông bình quân lưu hành: 100 triệu cổ phiếu

EPS = (500 - 20) / 100 = 4,8 triệu đồng/cổ phiếu

Điều này có nghĩa mỗi cổ phiếu phổ thông của Công ty A tạo ra 4,8 triệu đồng lợi nhuận trong năm.

Ví dụ 2 - So sánh giữa hai doanh nghiệp:

Ngân hàng A báo lãi sau thuế 35.000 tỷ đồng với 3,5 tỷ cổ phiếu lưu hành → EPS = 10.000 đồng/cổ phiếu.

Ngân hàng B báo lãi sau thuế 25.000 tỷ đồng với 5 tỷ cổ phiếu lưu hành → EPS = 5.000 đồng/cổ phiếu.

Dù Ngân hàng A có quy mô lợi nhuận nhỏ hơn, nhưng EPS cao hơn cho thấy hiệu quả sinh lời trên mỗi cổ phiếu tốt hơn Ngân hàng B.

Ví dụ 3 - Sử dụng EPS để tính P/E:

Nếu giá thị trường của cổ phiếu Ngân hàng A là 80.000 đồng và EPS là 10.000 đồng, thì chỉ số P/E sẽ là:

P/E = Giá thị trường / EPS = 80.000 / 10.000 = 8

P/E = 8 cho biết nhà đầu tư sẵn sàng trả 8 đồng để nhận 1 đồng lợi nhuận mỗi năm.

Phân biệt với thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp trong đề thi

1. Công thức tính EPS cơ bản là gì?

   • A. (Lợi nhuận sau thuế + Cổ tức ưu đãi) / Số cổ phiếu phổ thông bình quân
   • B. (Lợi nhuận sau thuế - Cổ tức ưu đãi) / Số cổ phiếu phổ thông bình quân
   • C. Lợi nhuận sau thuế / Tổng số cổ phiếu lưu hành cuối kỳ
   • D. (Lợi nhuận gộp - Chi phí lãi vay) / Số cổ phiếu phổ thông

2. EPS pha loãng (Diluted EPS) khác EPS cơ bản (Basic EPS) ở điểm nào?

   • A. Diluted EPS tính thêm cổ tức ưu đãi
   • B. Diluted EPS tính thêm các cổ phiếu tiềm năng có thể chuyển đổi
   • C. Diluted EPS dùng số cổ phiếu cuối kỳ thay vì bình quân
   • D. Diluted EPS cao hơn Basic EPS

3. Khi đánh giá cổ phiếu ngân hàng, nhà đầu tư nên sử dụng EPS kết hợp với chỉ số nào để định giá?

   • A. ROA và ROE
   • B. P/E và tốc độ tăng trưởng
   • C. CAR và LDR
   • D. Hệ số thanh khoản

4. Nếu lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp là 200 tỷ đồng, cổ tức ưu đãi là 10 tỷ đồng và số cổ phiếu phổ thông bình quân lưu hành là 50 triệu, thì EPS là bao nhiêu?

   • A. 3.600 đồng/cổ phiếu
   • B. 3.800 đồng/cổ phiếu
   • C. 4.000 đồng/cổ phiếu
   • D. 4.200 đồng/cổ phiếu

Tổng kết

Thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS) là chỉ tiêu tài chính nền tảng mà bất kỳ ứng viên nào thi tuyển dụng ngân hàng hay chứng khoán đều phải nắm vững. EPS không chỉ đo lường khả năng sinh lời của doanh nghiệp mà còn là cơ sở để tính các chỉ số định giá quan trọng như P/E. Khi sử dụng EPS trong phân tích, các bạn cần phân biệt rõ giữa Basic EPS và Diluted EPS, đồng thời kết hợp với các chỉ tiêu tài chính khác như ROE, P/E và tốc độ tăng trưởng để có cái nhìn toàn diện. Hãy luyện tập thường xuyên với các bài toán tính EPS và các câu hỏi phân biệt để tự tin chinh phục kỳ thi tuyển dụng!