TLAC vs MREL là gì?

TLAC vs MREL là gì?

TLAC (Total Loss-Absorbing Capacity) và MREL (Minimum Requirement for Own Funds and Eligible Liabilities) là hai tiêu chuẩn quản lý vốn quan trọng bậc nhất trong khuôn khổ giải quyết ngân hàng (resolution framework) hiện đại. Hai tiêu chuẩn này được thiết kế nhằm đảm bảo rằng khi một ngân hàng rơi vào tình trạng thất bại (failure), tổn thất sẽ được hấp thụ bởi chính các cổ đông và chủ nợ của ngân hàng đó, thay vì được chính phủ gánh chịu bằng tiền thuế của người dân. Đây chính là nguyên tắc "bail-in" - một cuộc cách mạng trong tư duy quản lý rủi ro ngân hàng sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.

TLAC được Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS) ban hành vào tháng 10/2015, có hiệu lực từ ngày 01/01/2019 và áp dụng đầy đủ từ 01/01/2022. Tiêu chuẩn này chỉ áp dụng cho các ngân hàng toàn cầu có tầm quan trọng hệ thống (G-SIBs - Global Systemically Important Banks), hiện có khoảng 30 ngân hàng trên thế giới theo danh sách do Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB) công bố. Ngưỡng yêu cầu tối thiểu của TLAC là 16% RWA (Risk-Weighted Assets - Tài sản có rủi ro) hoặc 6% Leverage Ratio (Tỷ lệ đòn bẩy), tùy theo mức nào cao hơn. Mục tiêu cốt lõi của TLAC là đảm bảo các G-SIBs có đủ "lớp đệm" tài chính để có thể tái cơ cấu hoặc giải quyết (resolve) mà không gây ra hiệu ứng lan tỏa (spillover) ra toàn hệ thống tài chính toàn cầu.

MREL được quy định bởi Chỉ thị BRRD (Bank Recovery and Resolution Directive) số 2014/59/EU của Liên minh Châu Âu, sau đó được sửa đổi bởi BRRD II (Directive 2019/879/EU). Khác với TLAC, MREL có phạm vi áp dụng rộng hơn rất nhiều, bao gồm toàn bộ các tổ chức tín dụng hoạt động trong khu vực EU. Mức yêu cầu MREL không cố định mà được Cơ quan Giải quyết (Resolution Authority) xác định riêng cho từng ngân hàng dựa trên chiến lược giải quyết ưu tiên (Preferred Resolution Strategy), đặc điểm kinh doanh và mức độ rủi ro. Thông thường, MREL dao động trong khoảng từ 8% đến 20%+ tổng nghĩa vụ nợ và vốn tự có, tùy thuộc vào quyết định của cơ quan quản lý.

Thuật ngữ tiếng Anh: TLAC vs MREL (Total Loss-Absorbing Capacity vs Minimum Requirement for Own Funds and Eligible Liabilities) Lĩnh vực: Quản lý vốn (Capital Management) / Khuôn khổ giải quyết ngân hàng (Resolution Framework)

Đặc điểm và phân loại

Bảng so sánh chi tiết TLAC và MREL

Phân loại các công cụ đủ tiêu chuẩn (Eligible Instruments)

Đối với TLAC:

• Vốn cấp 1 thông thường (CET1 - Common Equity Tier 1): Cổ phiếu phổ thông, lợi nhuận giữ lại, các quỹ dự trữ. Đây là lớp vốn chất lượng cao nhất, hấp thụ tổn thất đầu tiên khi ngân hàng gặp khó khăn.
• Vốn cấp 1 bổ sung (AT1 - Additional Tier 1): Cổ phiếu ưu đãi vĩnh viễn, trái phiếu vĩnh viễn có điều khoản ghi giảm (write-down) hoặc chuyển đổi thành cổ phiếu khi vốn sụt giảm dưới ngưỡng nhất định.
• Vốn cấp 2 (Tier 2): Trái phiếu thứ cấp có kỳ hạn với điều khoản ghi giảm khi ngân hàng không thể trả nợ.
• Nợ thứ cấp dài hạn (Long-term subordinated debt): Có thời hạn tối thiểu 1 năm, xếp hạng thấp hơn các khoản nợ ưu tiên.
• Loại trừ: Các khoản nợ được bảo đảm (secured debt), tiền gửi có bảo hiểm, nợ ngắn hạn dưới 1 năm.

Đối với MREL:

• Tất cả các công cụ của TLAC, cộng thêm:
• Senior unsecured debt (Nợ ưu tiên không có bảo đảm): Đây là điểm khác biệt quan trọng nhất. MREL cho phép ngân cả các khoản nợ ưu tiên (senior debt) không có bảo đảm được tính vào cấu trúc hấp thụ tổn thất, mặc dù vẫn có một số hạn chế (ví dụ: loại trừ tiền gửi được bảo hiểm theo Directive DGSD).
• MREL cũng linh hoạt hơn trong việc cho phép các khoản nợ có kỳ hạn ngắn hơn trong một số trường hợp nhất định.

Nguyên tắc hoạt động chung: Cơ chế Bail-in

Cả TLAC và MREL đều dựa trên nguyên tắc bail-in - tức là khi ngân hàng thất bại:

1. Cổ đông chịu tổn thất đầu tiên (mất giá trị cổ phiếu)
2. Chủ nợ thứ cấp (subordinated debt holders) tiếp theo
3. Chủ nợ ưu tiên (senior debt holders) - trong MREL
4. Chỉ cuối cùng mới đến giai đoạn nhà nước can thiệp (và chỉ trong trường hợp cực kỳ cần thiết với các biện pháp kiểm soát chặt chẽ)

Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng

Ví dụ 1: Ngân hàng A - Áp dụng TLAC tại thị trường châu Á

Ngân hàng A là một ngân hàng quốc tế lớn tại châu Á, có tổng tài sản khoảng 3.200 tỷ USD và được xếp vào danh sách G-SIBs. Theo báo cáo thường niên năm 2023, Ngân hàng A có RWA khoảng 1.500 tỷ USD, đòi hỏi mức TLAC tối thiểu là:

• 16% × 1.500 tỷ USD = 240 tỷ USD (theo RWA)
• 6% × 3.200 tỷ USD = 192 tỷ USD (theo Leverage Ratio)

Như vậy, Ngân hàng A phải duy trì TLAC tối thiểu 240 tỷ USD (mức cao hơn). Thực tế, ngân hàng này đã phát hành khoảng 280 tỷ USD các công cụ đủ tiêu chuẩn, trong đó:

• CET1: 180 tỷ USD (chiếm 64%)
• AT1: 35 tỷ USD (chiếm 12.5%)
• Nợ thứ cấp Tier 2: 40 tỷ USD (chiếm 14.3%)
• Nợ thứ cấp dài hạn (TLAC-eligible): 25 tỷ USD (chiếm 8.9%)

Ngân hàng A đã vượt yêu cầu TLAC với biên độ an toàn ~17%, đảm bảo khả năng giải quyết nếu xảy ra khủng hoảng.

Ví dụ 2: Ngân hàng B tại EU - Áp dụng MREL

Ngân hàng B là một ngân hàng thương mại cỡ vừa tại Đức với tổng tài sản 450 tỷ EUR, hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực cho vay doanh nghiệp và bán lẻ. Cơ quan Giải quyết Đơn lẻ (SRB) đã xác định chiến lược giải quyết ưu tiên cho Ngân hàng B là Single Point of Entry (SPE) - tức là chỉ giải quyết tại công ty mẹ, giữ nguyên các chi nhánh hoạt động.

Mức MREL được SRB yêu cầu:

• MREL yêu cầu: 22% RWA + bộ đệm kết hợp (combined buffer requirement) = khoảng 95 tỷ EUR
• MREL thực tế của Ngân hàng B: 105 tỷ EUR (vượt yêu cầu 10 tỷ EUR)

Cơ cấu MREL của Ngân hàng B:

• Vốn tự có (Own Funds): 50 tỷ EUR
• Nợ ưu tiên không bảo đảm (Senior unsecured): 35 tỷ EUR - đây là phần được MREL cho phép nhưng TLAC thì không
• Nợ thứ cấp (Subordinated debt): 20 tỷ EUR

Nếu Ngân hàng B rơi vào tình trạng thất bại, quy trình bail-in sẽ diễn ra như sau:

1. Cổ đông bị xóa sổ (0 EUR cho cổ đông)
2. Chủ nợ AT1 bị ghi giảm toàn bộ
3. Chủ nợ Tier 2 và nợ thứ cấp bị ghi giảm
4. Chủ nợ senior unsecured bị ghi giảm một phần hoặc chuyển đổi thành cổ phiếu
5. Ngân hàng được tái vốn hóa và tiếp tục hoạt động

Ví dụ 3: Bối cảnh tại Việt Nam

Mặc dù Việt Nam chưa áp dụng trực tiếp TLAC và MREL, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã áp dụng các nguyên tắc tương tự thông qua Thông tư 41/2016/TT-NHNN về tỷ lệ an toàn vốn. Theo đó:

• CAR (Capital Adequacy Ratio) tối thiểu: 8% (cao hơn mức 6% của Basel III do áp dụng thêm Basel I)
• Một ngân hàng lớn tại Việt Nam (Ngân hàng C) có CAR khoảng 12.5% tính đến quý 4/2023
• Tổng vốn tự có của Ngân hàng C: khoảng 180.000 tỷ VND
• Tổng tài sản có rủi ro: 1.440.000 tỷ VND

Nếu Ngân hàng C mở rộng hoạt động sang EU hoặc được xếp vào G-SIBs trong tương lai, họ sẽ phải tuân thủ MREL hoặc TLAC tương ứng. Đây cũng là lý do các ngân hàng Việt Nam đang chủ động tăng cường năng lực quản trị vốn và phát hành các công cụ vốn chất lượng cao.

TLAC vs MREL trong các ngôn ngữ khác

Câu hỏi thường gặp

TLAC khác gì MREL về phạm vi áp dụng?

TLAC chỉ áp dụng cho khoảng 30 ngân hàng toàn cầu được FSB xếp vào danh sách G-SIBs (Global Systemically Important Banks), bao gồm các ngân hàng lớn như JPMorgan Chase, HSBC, BNP Paribas, Industrial and Commercial Bank of China (ICBC)... Trong khi đó, MREL áp dụng cho toàn bộ khoảng 6.000 tổ chức tín dụng hoạt động trong EU, từ các ngân hàng lớn như Deutsche Bank, BNP Paribas đến các ngân hàng hợp tác xã nhỏ. Vì vậy, có thể nói TLAC là "phiên bản cao cấp" cho các ngân hàng toàn cầu, còn MREL là tiêu chuẩn phổ quát cho hệ thống ngân hàng EU.

Khi nào cần biết về TLAC và MREL trong công việc?

Bạn cần nắm vững TLAC và MREL khi:

• Làm việc tại bộ phận Quản trị rủi ro (Risk Management) hoặc Treasury của các ngân hàng có hoạt động xuyên biên giới, đặc biệt tại EU
• Tham gia các kỳ thi chứng chỉ nghề nghiệp như CFA, FRM, hoặc các kỳ thi tuyển dụng vào vị trí chuyên viên Basel/quản lý vốn
• Phân tích đầu tư trái phiếu ngân hàng - vì các công cụ TLAC/MREL có đặc thù rủi ro khác với trái phiếu thông thường (có thể bị ghi giảm trong trường hợp ngân hàng thất bại)
• Tư vấn cho ngân hàng Việt Nam có kế hoạch mở chi nhánh hoặc công ty con tại EU

TLAC và MREL ảnh hưởng thế nào đến khách hàng ngân hàng?

Đối với khách hàng cá nhân và doanh nghiệp gửi tiền tại ngân hàng, TLAC và MREL mang lại nhiều lợi ích tích cực:

• Tăng cường an toàn hệ thống: Ngân hàng phải có nhiều vốn hơn để hấp thụ tổn thất, giảm nguy cơ sụp đổ
• Bảo vệ tiền gửi: Trong cơ chế bail-in, tiền gửi được bảo hiểm (dưới 100.000 EUR tại EU theo DGSD) vẫn được ưu tiên bảo vệ
• Chi phí vốn tăng nhẹ: Ngân hàng phải phát hành nhiều công cụ vốn hơn, có thể khiến lãi suất cho vay tăng nhẹ (0.1-0.3%/năm theo nhiều nghiên cứu)
• Minh bạch hơn: Khách hàng có thể đánh giá sức khỏe tài chính ngân hàng thông qua các chỉ số TLAC/MREL được công bố

Tổng kết

TLAC và MREL là hai trụ cột quan trọng nhất của khuôn khổ giải quyết ngân hàng hiện đại, đại diện cho sự chuyển đổi tư duy từ "cứu trợ bằng tiền thuế" (bail-out) sang "tự chịu trách nhiệm" (bail-in) sau cuộc khủng hoảng 2008. Trong khi TLAC tập trung vào nhóm nhỏ các ngân hàng toàn cầu có tầm quan trọng hệ thống với mức yêu cầu cố định 16% RWA, MREL có phạm vi rộng hơn với mức yêu cầu linh hoạt tùy theo từng ngân hàng tại EU. Cả hai tiêu chuẩn đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ngân hàng phải tự chuẩn bị nguồn lực tài chính để xử lý tình huống thất bại, qua đó bảo vệ hệ thống tài chính và tiền của người đóng thuế. Đối với người ôn thi ngân hàng, việc nắm vững sự khác biệt giữa TLAC và MREL - từ đối tượng áp dụng, cơ quan ban hành, mức yêu cầu đến các công cụ đủ tiêu chuẩn - là kiến thức nền tảng không thể thiếu trong lĩnh vực quản lý vốn và khuôn khổ Basel III.