T/T trả sau là gì?

T/T trả sau là gì?

T/T trả sau (T/T in Arrears) là phương thức thanh toán quốc tế theo đó người mua thực hiện chuyển tiền cho người bán thông qua hệ thống ngân hàng điện báo Telegraphic Transfer (T/T) SAU KHI đã nhận được hàng hóa hoặc chứng từ giao hàng. Đây là hình thức đối nghịch hoàn toàn với T/T trả trước (T/T in Advance), trong đó quyền chủ động dòng tiền thuộc về người mua, còn người bán phải chấp nhận rủi ro rất lớn vì đã giao hàng mới được nhận tiền.

Về bản chất, T/T trả sau hoạt động dựa trên nguyên tắc "giao hàng trước – thanh toán sau", tức là người bán giao hàng hóa và/hoặc chứng từ vận tải cho người mua, sau đó chờ một khoảng thời gian nhất định (thường từ 30, 60, 90 ngày hoặc thậm chí 120 ngày tùy thỏa thuận) để nhận tiền thanh toán. Khoảng thời gian chờ đợi này được gọi là thời hạn thanh toán (payment term) hoặc deferred payment term, là yếu tố cốt lõi phân biệt T/T trả sau với các phương thức khác. Ngân hàng trong giao dịch này chỉ đóng vai trò là trung gian thanh toán (intermediary bank) chứ không có bất kỳ cam kết bảo lãnh (without recourse) nào đối với việc thanh toán, khác hẳn với Thư tín dụng (Letter of Credit – L/C) theo UCP 600.

Quy trình thực tế diễn ra theo trình tự sau: Bước 1, người bán giao hàng cho người mua theo hợp đồng ngoại thương (sales contract) đã ký kết, đồng thời gửi các chứng từ vận tải như vận đơn đường biển (Bill of Lading – B/L), vận đơn hàng không (Air Waybill – AWB), hoặc chứng từ đường sắt (Railway Bill) kèm hóa đơn thương mại (Commercial Invoice), phiếu đóng gói (Packing List), giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) và các giấy tờ liên quan khác. Bước 2, người mua sau khi nhận hàng, kiểm tra chất lượng hoặc số lượng hàng hóa thực tế, hoặc đơn giản là sau khoảng thời gian quy định trong hợp đồng, sẽ chỉ đạo ngân hàng phục vụ mình (remitting bank) chuyển tiền qua hệ thống SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication) đến tài khoản của người bán. Bước 3, ngân hàng phục vụ người bán (beneficiary's bank hoặc negotiating bank) ghi có vào tài khoản người thụ hưởng khi nhận được lệnh chuyển tiền hợp lệ. Toàn bộ quá trình này không có sự đảm bảo nào từ ngân hàng, ngân hàng chỉ là trung gian thực hiện lệnh (correspondent agent) theo yêu cầu của khách hàng.

Tại Việt Nam, phương thức T/T trả sau thường được áp dụng phổ biến trong các giao dịch giữa doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam với đối tác nước ngoài có uy tín, quan hệ hợp tác lâu năm, hoặc giữa các công ty trong cùng tập đoàn đa quốc gia (multinational corporations). Phương thức này cũng phù hợp với những đơn hàng có giá trị lớn, hàng hóa đặc thù (máy móc, thiết bị công nghiệp) hoặc các giao dịch trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thuật ngữ tiếng Anh: T/T in Arrears (Telegraphic Transfer in Arrears) Lĩnh vực: Thanh toán quốc tế (L/C, UCP, URC)

Đặc điểm và phân loại

Đặc điểm nhận biết của T/T trả sau

Phân loại các hình thức T/T trả sau phổ biến

So sánh T/T trả sau với các phương thức khác

Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng

Ví dụ 1: Doanh nghiệp dệt may xuất khẩu sang Mỹ

Công ty Cổ phần Dệt may Sài Gòn Xanh (gọi tắt là Khách hàng A) ký hợp đồng xuất khẩu một lô hàng quần áo trị giá 500.000 USD sang Mỹ với nhà nhập khẩu Importer B theo điều kiện T/T trả sau 60 ngày kể từ ngày B/L. Quy trình diễn ra như sau:

• Ngày 1: Khách hàng A giao hàng lên tàu tại cảng Cát Lái (TP.HCM), nhận được vận đơn đường biển (B/L) do hãng tàu Maersk phát hành, đồng thời phát hành bộ chứng từ gồm: Invoice, Packing List, C/O form AJ, B/L gốc.
• Ngày 5: Chứng từ được gửi qua DHL đến Importer B.
• Ngày 35: Hàng đến cảng Los Angeles, Importer B nhận hàng và làm thủ tục nhập khẩu.
• Ngày 60: Importer B chỉ đạo Ngân hàng C (ngân hàng phục vụ mình tại Mỹ) chuyển tiền 500.000 USD qua SWIFT (MT 103) đến Ngân hàng A Việt Nam (ngân hàng phục vụ Khách hàng A).
• Ngày 61: Ngân hàng A Việt Nam ghi có 500.000 USD (quy đổi ra VND theo tỷ giá mua vào khoảng 25.750 VND/USD vào thời điểm đó) vào tài khoản của Khách hàng A.

Trong suốt 60 ngày này, Khách hàng A phải tự ứng vốn để thanh toán nguyên vật liệu, lương công nhân và chi phí sản xuất. Để giảm áp lực tài chính, Khách hàng A có thể sử dụng dịch vụ cho vay/chiết khấu bộ chứng từ xuất khẩu (Export Bill Discounting) của Ngân hàng A Việt Nam với lãi suất khoảng 6,5% – 8%/năm, hoặc sử dụng sản phẩm Bảo lãnh thanh toán (Payment Guarantee) để vay vốn từ ngân hàng khác.

Ví dụ 2: Công ty công nghệ nhập khẩu linh kiện từ Trung Quốc

Công ty TNHH Công nghệ Đại Phát (gọi tắt là Khách hàng D) ở Khu công nghiệp Thăng Long (Hà Nội) nhập khẩu lô linh kiện điện tử trị giá 200.000 USD từ nhà cung cấp Supplier E tại Quảng Châu, Trung Quốc theo điều kiện T/T trả sau 30 ngày kể từ ngày nhận hàng. Quy trình:

• Ngày 1: Supplier E giao hàng qua biên giới đường bộ tại cửa khẩu Hữu Nghị, làm thủ tục thông quan xuất khẩu phía Trung Quốc.
• Ngày 2: Hàng về đến kho của Khách hàng D tại KCN Thăng Long, Khách hàng D nhận hàng kèm bộ chứng từ vận tải đường bộ (CMR) và Invoice.
• Ngày 3 đến ngày 30: Khách hàng D kiểm đếm hàng, nhập kho thành phẩm, đưa vào sản xuất.
• Ngày 31: Khách hàng D chuyển tiền 200.000 USD từ Ngân hàng F (Việt Nam) qua Ngân hàng G (Trung Quốc) thông qua SWIFT MT 103.

Trong trường hợp này, người mua (Khách hàng D) hưởng lợi thế lớn vì đã có hàng trong tay trước khi thanh toán. Nếu hàng hóa gặp vấn đề (sai quy cách, hư hỏng), Khách hàng D có thể khiếu nại trước khi chuyển tiền. Ngược lại, Supplier E (người bán Trung Quốc) phải chịu rủi ro nếu Khách hàng D cố tình chây ì hoặc từ chối thanh toán.

Ví dụ 3: Tập đoàn đa quốc gia thanh toán nội bộ

Tập đoàn đa quốc gia Tập đoàn H có công ty mẹ tại Singapore, công ty con tại Việt Nam (Công ty I) và công ty chị em tại Hàn Quốc (Công ty K). Khi Công ty K xuất linh kiện sang Công ty I, hai bên thường sử dụng T/T trả sau 90 ngày vì:

• Hai bên có quan hệ cùng tập đoàn (inter-company transaction), tin tưởng lẫn nhau tuyệt đối.
• Giá chuyển giao nội bộ (transfer pricing) được tối ưu hóa để giảm thiểu thuế toàn cầu.
• Công ty I cần thời gian để sản xuất, bán thành phẩm, thu tiền khách hàng rồi mới thanh toán ngược lại cho Công ty K.

Trong giao dịch nội bộ tập đoàn, ngoài T/T trả sau, các bên còn có thể sử dụng Netting (bù trừ công nợ) hoặc Cash Pooling (quản lý dòng tiền tập trung) để giảm thiểu giao dịch qua ngân hàng.

T/T trả sau trong các ngôn ngữ khác

Câu hỏi thường gặp

T/T trả sau khác gì với T/T trả trước (T/T in Advance)?

Đây là hai phương thức đối nghịch hoàn toàn nhau. T/T trả trước là người mua chuyển tiền trước khi nhận hàng, người bán nhận tiền trước rồi mới giao hàng – phương thức này an toàn cho người bán nhưng rủi ro cho người mua. Ngược lại, T/T trả sau là người bán giao hàng trước, chờ đến thời hạn thỏa thuận (30 – 90 ngày) người mua mới chuyển tiền – an toàn cho người mua nhưng rủi ro rất cao cho người bán. Ngân hàng trong cả hai phương thức đều không có cam kết bảo lãnh, chỉ đóng vai trò trung gian chuyển tiền qua hệ thống SWIFT.

Khi nào nên sử dụng T/T trả sau trong thực tế?

T/T trả sau được sử dụng phù hợp khi: (1) Doanh nghiệp xuất khẩu có quan hệ đối tác lâu năm, uy tín cao với nhà nhập khẩu nước ngoài, hai bên đã có lịch sử giao dịch tốt đẹp; (2) Giao dịch nội bộ tập đoàn đa quốc gia giữa công ty mẹ và công ty con; (3) Nhà nhập khẩu muốn bảo vệ dòng tiền (cash flow) bằng cách nhận hàng trước, bán xong mới thanh toán; (4) Hàng hóa đặc thù (máy móc công nghiệp, dây chuyền sản xuất) cần lắp đặt, vận hành thử mới nghiệm thu thanh toán. Người bán cần kết hợp thêm các công cụ bảo hiểm tín dụng (Credit Insurance) từ Tổng công ty Bảo hiểm PVI hoặc các công ty bảo hiểm quốc tế như Coface, Euler Hermes để giảm thiểu rủi ro.

T/T trả sau ảnh hưởng thế nào đến khách hàng doanh nghiệp?

Đối với người bán (exporter): phải chịu áp lực tài chính lớn vì đã xuất hàng nhưng chưa thu tiền, phải tự ứng vốn hoặc vay ngân hàng với lãi suất 6 – 9%/năm. Nếu người mua mất khả năng thanh toán hoặc cố tình trốn thanh toán, người bán có thể mất trắng hàng hóa và tiền vốn. Đối với người mua (importer): có thời gian kiểm tra hàng hóa trước khi thanh toán, không bị áp lực dòng tiền tức thì, có thể dùng tiền hàng để tiếp tục kinh doanh trước khi thanh toán. Tuy nhiên, người mua có rủi ro bị cấm vận hoặc lệnh trừng phạt quốc tế nếu giao dịch với đối tác thuộc danh sách đen (sanctioned entity), khi đó lệnh chuyển tiền có thể bị ngân hàng từ chối thực hiện.

Tổng kết

T/T trả sau (T/T in Arrears) là phương thức thanh toán quốc tế có mức rủi ro cao nhất cho người bán và thấp nhất cho người mua trong tất cả các hình thức thanh toán quốc tế phổ biến (bao gồm cả L/C theo UCP 600, D/P và D/A theo URC 522). Phương thức này chỉ phù hợp khi doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam có quan hệ đối tác lâu năm, tin cậy cao với nhà nhập khẩu nước ngoài, hoặc giao dịch trong nội bộ tập đoàn đa quốc gia. Để giảm thiểu rủi ro, doanh nghiệp xuất khẩu nên kết hợp sử dụng Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, bảo lãnh ngân hàng, chiết khấu bộ chứng từ hoặc đàm phán điều khoản bù giá (price markup) để bù đắp chi phí cơ hội trong thời gian chờ thanh toán. Đối với người ôn thi ngân hàng, cần ghi nhớ rõ vị trí của T/T trả sau trong thứ bậc an toàn thanh toán quốc tế: T/T trả trước (an toàn nhất cho người bán) > L/C > D/P at sight > D/A > T/T trả sau (rủi ro nhất cho người bán). Đây là kiến thức nền tảng quan trọng trong chuyên đề Thanh toán quốc tế và là điểm hay xuất hiện trong các bài thi tuyển dụng ngân hàng, đặc biệt vị trí Chuyên viên Thanh toán quốc tế, Giao dịch viên Ngoại hối và Quan hệ khách hàng doanh nghiệp (RM).