UKVFTA là gì?

UKVFTA là gì? Tìm hiểu chi tiết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Vương quốc Anh

UKVFTA là gì?

UKVFTA (viết tắt của UK-Vietnam Free Trade Agreement) là Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Vương quốc Anh (United Kingdom). Đây là hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương được ký kết nhằm kế thừa và thay thế các cam kết thương mại mà Vương quốc Anh từng có khi còn là thành viên của Liên minh châu Âu (EU) trong khuôn khổ EVFTA (EU-Vietnam Free Trade Agreement). Hiệp định này chính thức có hiệu lực từ ngày 1/5/2021, sau khi Vương quốc Anh hoàn tất tiến trình Brexit (rời khỏi EU) vào ngày 31/1/2020.

Hiệp định UKVFTA được xem là một trong những FTA thế hệ mới mà Việt Nam ký kết với một đối tác lớn ngoài khu vực ASEAN. Về bản chất, UKVFTA kế thừa khoảng 99% nội dung của EVFTA, bao gồm các cam kết về xóa bỏ thuế quan (tariff elimination), mở cửa thị trường dịch vụ, bảo hộ sở hữu trí tuệ (Intellectual Property - IP), mua sắm chính phủ (Government Procurement) và phát triển bền vững. Tuy nhiên, UKVFTA có một số điều chỉnh nhỏ để phù hợp với khung pháp lý độc lập của Vương quốc Anh sau Brexit, đồng thời bổ sung thêm các điều khoản riêng về hợp tác tài chính, thương mại điện tử và hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).

Về tầm quan trọng, Vương quốc Anh là một trong những đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam tại châu Âu. Theo số liệu thống kê, kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều Việt Nam – Anh đạt khoảng 6,6 tỷ USD vào năm 2020 (năm UKVFTA chưa có hiệu lực), và tăng lên khoảng 7,8 tỷ USD vào năm 2022. Với UKVFTA, con số này được kỳ vọng sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ nhờ lợi thế cạnh tranh về thuế. Đối với ngành ngân hàng, UKVFTA tạo ra nhiều cơ hội mới trong lĩnh vực tài trợ thương mại (trade finance), bảo lãnh, thanh toán quốc tế và tư vấn đầu tư xuyên biên giới.

Thuật ngữ tiếng Anh: UK-Vietnam Free Trade Agreement (UKVFTA) Lĩnh vực: Thuế & Pháp lý

Đặc điểm và phân loại

UKVFTA có nhiều đặc điểm nổi bật so với các FTA khác mà Việt Nam đã ký kết. Dưới đây là phân tích chi tiết về đặc điểm, cơ chế và cách phân loại hiệp định này:

1. Đặc điểm chính của UKVFTA

2. Phân loại cam kết thuế quan trong UKVFTA

UKVFTA phân loại hàng hóa theo các nhóm cam kết thuế khác nhau, cụ thể:

• Nhóm A – Xóa bỏ thuế ngay (Immediate tariff elimination): Áp dụng cho khoảng 48,5% dòng thuế. Các mặt hàng điển hình bao gồm: thủy sản (tôm, cá tra), dệt may, giày dép, đồ gỗ, cà phê, hạt điều, rau quả chế biến. Thuế suất giảm từ 5% – 30% xuống còn 0% ngay khi hiệp định có hiệu lực.
• Nhóm B – Cắt giảm thuế theo lộ trình 3 năm: Áp dụng cho các mặt hàng có thời gian điều chỉnh ngắn như một số sản phẩm hóa chất, nhựa, sản phẩm thép.
• Nhóm C – Cắt giảm thuế theo lộ trình 5 năm: Nhóm này thường áp dụng cho các sản phẩm công nghiệp chế tạo, linh kiện điện tử.
• Nhóm D – Cắt giảm thuế theo lộ trình 7 năm: Áp dụng cho hàng dệt may, da giày – nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.
• Nhóm E – Cắt giảm thuế theo lộ trình 9 năm: Nhóm hàng nhạy cảm hơn, bao gồm một số sản phẩm nông nghiệp, ô tô.
• Nhóm F – Không cam kết cắt giảm (Exclusion list): Chiếm khoảng 1,7% dòng thuế, bao gồm các mặt hàng nhạy cảm như: gạo, đường, muối, một số sản phẩm thịt gia cầm chế biến.

3. Quy tắc xuất xứ (Rules of Origin)

Để được hưởng ưu đãi thuế quan UKVFTA, hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ ưu đãi. Hai nguyên tắc quan trọng nhất:

• Nguyên tắc xuất xứ thuần túy (Wholly Obtained): Hàng hóa được sản xuất hoàn toàn tại Việt Nam hoặc Anh từ nguyên liệu trong nước.
• Nguyên tắc chuyển đổi mã HS (Change in Tariff Classification - CTC): Hàng hóa phải có sự chuyển đổi mã HS 4 chữ số ở cấp độ quốc gia sản xuất.
• Nguyên tắc hàm lượng giá trị (Value Content - VC): Hàm lượng giá trị khu vực (Regional Value Content - RVC) phải đạt tối thiểu một tỷ lệ nhất định, thường từ 40% – 55% tùy mặt hàng.

4. Hình thức chứng nhận xuất xứ

Có hai hình thức chính:

• C/O do cơ quan có thẩm quyền cấp: Tại Việt Nam, do VCCI (Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam) và các cơ quan được ủy quyền cấp.
• Tự chứng nhận xuất xứ (Self-certification): Do nhà xuất khẩu hoặc nhà sản xuất tự khai trên cơ sở hồ sơ xuất xứ.

Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng

Ví dụ 1: Doanh nghiệp xuất khẩu tôm sang Anh được hưởng thuế 0%

Ngân hàng A phục vụ Công ty X – một doanh nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Cà Mau, chuyên xuất khẩu tôm sú đông lạnh sang thị trường Anh. Trước khi UKVFTA có hiệu lực, lô hàng tôm trị giá 500.000 USD phải chịu mức thuế nhập khẩu của Anh là 12%, tức khoảng 60.000 USD tiền thuế. Sau khi UKVFTA có hiệu lực, nhờ có C/O form UKVFTA, lô hàng được miễn thuế nhập khẩu hoàn toàn.

Trong giao dịch này, Ngân hàng A đóng vai trò:

• Phát hành thư tín dụng (Letter of Credit - L/C): Ngân hàng A phát hành L/C trị giá 500.000 USD cho nhà nhập khẩu tại Anh, đảm bảo thanh toán cho doanh nghiệp X sau khi giao hàng.
• Tư vấn C/O: Ngân hàng A phối hợp với VCCI hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ xin cấp C/O form UKVFTA.
• Chiết khấu bộ chứng từ: Sau khi nhà nhập khẩu xác nhận bộ chứng từ hợp lệ, Ngân hàng A chiết khấu ngay bộ chứng từ với lãi suất 4,5%/năm, giúp doanh nghiệp X nhận tiền sớm thay vì chờ đến hạn thanh toán.

Nhờ vậy, Công ty X tiết kiệm được 60.000 USD tiền thuế, đồng thời có dòng tiền nhanh để tái đầu tư sản xuất.

Ví dụ 2: Doanh nghiệp nhập khẩu máy móc từ Anh được giảm thuế

Ngân hàng B tài trợ cho Công ty Y – một nhà máy sản xuất giày tại Bình Dương, mua một dây chuyền máy ép nhựa tự động trị giá 1,2 triệu USD từ một nhà cung cấp tại Manchester (Anh). Trước UKVFTA, thuế nhập khẩu máy móc này là 5% (60.000 USD). Nhờ C/O form UKVFTA, thuế được giảm xuống 0% ngay từ năm đầu tiên. Ngân hàng B hỗ trợ doanh nghiệp thông qua:

• Cho vay nhập khẩu (Import Loan): Khoản vay trị giá 1,2 triệu USD, thời hạn 5 năm, lãi suất 6%/năm, dùng để thanh toán tiền mua máy.
• Bảo lãnh thanh toán (Payment Guarantee): Ngân hàng B phát hành bảo lãnh để đảm bảo nghĩa vụ thanh toán của Công ty Y đối với nhà cung cấp Anh.
• Tư vấn tài chính: Đội ngũ chuyên viên của Ngân hàng B hướng dẫn Công ty Y hoàn thiện thủ tục xin C/O và khai báo thuế để được hưởng ưu đãi UKVFTA.

Doanh nghiệp Y tiết kiệm 60.000 USD tiền thuế, đồng thời sử dụng khoản tiết kiệm này để trả một phần gốc vay cho Ngân hàng B.

Ví dụ 3: Doanh nghiệp dệt may bị kiểm tra xuất xứ tại cảng Anh

Ngân hàng C phục vụ Công ty Z – một doanh nghiệp dệt may tại TP.HCM, xuất khẩu lô hàng áo sơ mi trị giá 300.000 USD sang Anh. Khi hàng đến cảng Felixstowe (Anh), cơ quan hải quan Anh yêu cầu kiểm tra xuất xứ (origin verification) vì nghi ngờ hàm lượng vải nhập khẩu từ Trung Quốc không đáp ứng quy tắc CTC (Change in Tariff Classification). Trong tình huống này:

• Công ty Z phải cung cấp bảng kê nguyên liệu (Bill of Materials), hóa đơn mua vải, hợp đồng gia công cho cơ quan hải quan Anh trong vòng 30 ngày.
• Ngân hàng C hỗ trợ Công ty Z lập hồ sơ xuất xứ đầy đủ, đồng thời kết nối với VCCI để xác minh C/O đã cấp.
• Nếu hồ sơ đạt yêu cầu, lô hàng tiếp tục được thông quan với thuế 0%. Nếu không, doanh nghiệp phải nộp thuế theo mức MFN (Most Favoured Nation) là 12%, tức 36.000 USD, và có thể bị đình chỉ quyền tự chứng nhận xuất xứ trong tương lai.

UKVFTA trong các ngôn ngữ khác

Câu hỏi thường gặp

UKVFTA khác gì EVFTA?

UKVFTA là hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Vương quốc Anh sau Brexit, có hiệu lực từ 1/5/2021. Trong khi đó, EVFTA là hiệp định giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) có hiệu lực từ 1/8/2020. Về cơ bản, UKVFTA kế thừa khoảng 99% nội dung EVFTA nhưng có một số điều chỉnh nhỏ để phù hợp với khung pháp lý độc lập của Vương quốc Anh. Điểm quan trọng nhất: C/O form EVFTA chỉ áp dụng cho hàng xuất sang 27 nước EU, còn C/O form UKVFTA chỉ áp dụng cho hàng xuất sang Vương quốc Anh (bao gồm cả Bắc Ireland theo Protocol).

Khi nào cần biết về UKVFTA?

Bạn cần nắm rõ UKVFTA khi: (1) Làm việc tại phòng trade finance, tín dụng xuất nhập khẩu hoặc khách hàng doanh nghiệp của ngân hàng – đặc biệt khi tư vấn cho khách hàng về ưu đãi thuế quan; (2) Xử lý bộ chứng từ thanh toán quốc tế (L/C, TTR, D/P) có đính kèm C/O form UKVFTA; (3) Tham gia kỳ thi tuyển dụng ngân hàng – câu hỏi về UKVFTA thường xuất hiện trong phần thi về thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại; (4) Doanh nghiệp xuất nhập khẩu có đối tác thương mại tại Anh.

UKVFTA ảnh hưởng thế nào đến khách hàng?

UKVFTA mang lại 3 lợi ích chính cho khách hàng doanh nghiệp: Thứ nhất, giảm chi phí nhập khẩu nguyên liệu từ Anh – ví dụ máy móc thiết bị có thể được miễn hoặc giảm thuế từ 5%-12% xuống 0%; Thứ hai, tăng sức cạnh tranh cho hàng xuất khẩu Việt Nam sang Anh nhờ giá FOB thấp hơn so với hàng từ các nước không có FTA; Thứ ba, mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn vốn từ các tổ chức tài chính Anh thông qua các kênh cho vay xuyên biên giới, bảo lãnh và đồng tài trợ mà UKVFTA tạo điều kiện.

Tổng kết

UKVFTA là một FTA chiến lược giúp Việt Nam duy trì và mở rộng quan hệ thương mại với Vương quốc Anh – một trong những nền kinh tế lớn nhất châu Âu – sau khi Anh rời khỏi EU. Với cơ chế xóa bỏ thuế quan theo nhiều lộ trình, quy tắc xuất xứ linh hoạt và phạm vi cam kết rộng, UKVFTA không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu mà còn tạo ra cơ hội lớn cho ngành ngân hàng trong các mảng tài trợ thương mại, thanh toán quốc tế và tư vấn tài chính doanh nghiệp. Đối với ứng viên thi tuyển vào ngân hàng, việc hiểu rõ UKVFTA – từ lộ trình cắt giảm thuế, quy tắc xuất xứ đến cách áp dụng C/O – là yêu cầu bắt buộc để có thể tư vấn khách hàng và xử lý nghiệp vụ thanh toán quốc tế một cách chuyên nghiệp. Nắm vững UKVFTA chính là lợi thế cạnh tranh quan trọng giúp bạn tỏa sáng trong các kỳ thi tuyển dụng ngân hàng.