Vốn cho tài trợ dự án xanh là nguồn vốn mà các ngân hàng và tổ chức tín dụng phân bổ riêng biệt để cấp tín dụng cho các dự án đầu tư thân thiện với môi trường, có tác động tích cực đến khí hậu và phát triển bền vững. Đây là một bộ phận cấu thành quan trọng trong chiến lược tài chính xanh (Green Finance) và quản trị rủi ro môi trường, xã hội của các nhà băng hiện đại.
Theo đó, vốn cho tài trợ dự án xanh được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau như vốn tự có của ngân hàng, vốn huy động từ khách hàng thông qua phát hành trái phiếu xanh (Green Bond), vốn vay từ các tổ chức tài chính quốc tế như World Bank, ADB, AIIB hoặc từ các quỹ hỗ trợ phát triển xanh. Khi cấp tín dụng cho dự án xanh, các ngân hàng thường áp dụng trọng số rủi ro (risk weight) ưu đãi thấp hơn so với các khoản vay thông thường theo khuyến nghị của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng, qua đó giảm chi phí vốn và tạo lợi thế cạnh tranh về lãi suất cho khách hàng. Quy trình thẩm định dự án xanh đòi hỏi ngân hàng phải đánh giá kỹ lưỡng tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG), đồng thời đo lường hiệu quả giảm phát thải khí nhà kính hoặc mức độ tiết kiệm năng lượng của dự án. Ngoài ra, dòng vốn này còn được theo dõi, giám sát và báo cáo riêng biệt nhằm đảm bảo tính minh bạch, tránh hiện tượng "rửa xanh" (greenwashing) trong hoạt động tín dụng.
Tại Việt Nam, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần lớn như Vietcombank, BIDV, Techcombank, MB và VPBank đã triển khai các chương trình cho vay xanh với hạn mức tín dụng dành riêng cho các dự án năng lượng tái tạo, xử lý rác thải, nước sạch và nông nghiệp sạch. Ví dụ điển hình là các khoản vay tài trợ cho dự án điện mặt trời tại Ninh Thuận, Bình Thuận hoặc các dự án điện gió trên bờ và ngoài khơi với tổng mức đầu tư hàng nghìn tỷ đồng. Bên cạnh đó, các ngân hàng cũng liên kết với các tổ chức quốc tế để tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh ưu đãi, từ đó chuyển tiếp cho doanh nghiệp trong nước với lãi suất hấp dẫn hơn.
Về khung pháp lý liên quan, hoạt động tài trợ dự án xanh tại Việt Nam hiện được điều chỉnh bởi Quyết định số 1658/QĐ-NHNN ngày 07/12/2021 của Ngân hàng Nhà nước về việc ban hành Kế hoạch hành động của ngành ngân hàng thực hiện cam kết tại Hội nghị COP26, cùng các văn bản hướng dẫn về tiêu chí xanh trong hoạt động cấp tín dụng. Ngoài ra, Thông tư hướng dẫn thực hiện tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG) trong hoạt động cấp tín dụng cũng đang được Ngân hàng Nhà nước xây dựng và hoàn thiện để tạo hành lang pháp lý thống nhất.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng vốn cho tài trợ dự án xanh không chỉ đơn thuần là cấp tín dụng thông thường mà còn gắn liền với yêu cầu tuân thủ các nguyên tắc ESG, đo lường hiệu quả môi trường và báo cáo bền vững. Khi làm bài thi, thí sinh cần phân biệt rõ giữa vốn xanh, tín dụng xanh và trái phiếu xanh, đồng thời hiểu được cơ chế ưu đãi trọng số rủi ro theo Basel nhằm giảm chi phí vốn cho các khoản cho vay xanh. Đây là chủ đề có xu hướng xuất hiện ngày càng nhiều trong các kỳ thi chứng chỉ nghiệp vụ ngân hàng và các chương trình đào tạo nội bộ về quản trị rủi ro hiện đại.