Vốn kinh tế (Economic Capital) và vốn quy định (Regulatory Capital) là hai khái niệm cốt lõi trong quản trị vốn ngân hàng, thể hiện hai cách tiếp cận khác nhau về mức vốn mà một ngân hàng cần duy trì. Vốn kinh tế là lượng vốn mà ngân hàng tự ước tính dựa trên mô hình nội bộ nhằm đảm bảo khả năng hấp thụ tổn thất phát sinh từ các rủi ro hoạt động, trong khi vốn quy định là mức vốn tối thiểu mà ngân hàng phải đáp ứng theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước. Hai giá trị này thường có sự chênh lệch đáng kể, phản ánh sự khác biệt giữa quan điểm quản trị rủi ro nội bộ và khung tiêu chuẩn an toàn vốn theo quy định pháp luật.
Vốn kinh tế được tính toán dựa trên việc lượng hóa các loại rủi ro như rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro thanh khoản, rủi ro hoạt động và rủi ro tập trung, thông qua các mô hình thống kê nội bộ như Value at Risk (VaR) với mức độ tin cậy và tần suất tổn thất do ngân hàng tự lựa chọn. Ngược lại, vốn quy định được xác định theo công thức chuẩn do Ngân hàng Nhà nước và các chuẩn mực quốc tế (như Basel II, Basel III) ấn định, sử dụng hệ số rủi ro cố định và phương pháp tính toán thống nhất. Mục đích của vốn kinh tế là tối ưu hóa việc phân bổ vốn cho các hoạt động sinh lời, hỗ trợ ra quyết định kinh doanh và đánh giá hiệu quả rủi ro-lợi nhuận (RAROC), trong khi vốn quy định nhằm đảm bảo an toàn hệ thống tài chính và bảo vệ người gửi tiền. Sự chênh lệch giữa hai loại vốn này là cơ sở để ngân hàng điều chỉnh chiến lược kinh doanh, lựa chọn mô hình tính toán (nếu được phép) và xây dựng vùng đệm vốn phù hợp.
Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại lớn như Vietcombank, BIDV, Techcombank đều xây dựng hệ thống tính toán vốn kinh tế song song với việc tuân thủ các tỷ lệ an toàn vốn theo Thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước. Chẳng hạn, một ngân hàng có thể ước tính vốn kinh tế cho danh mục tín dụng là 12% tổng tài sản có rủi ro dựa trên mô hình nội bộ với mức độ tin cậy 99,9%, nhưng vốn quy định theo Basel III chỉ yêu cầu tối thiểu 8% (gồm 4,5% vốn cấp 1 và 3,5% vốn cấp 2). Trong trường hợp vốn kinh tế cao hơn vốn quy định, ngân hàng cần dự trữ thêm vốn để tự bảo vệ; ngược lại, nếu vốn quy định cao hơn, ngân hàng phải tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu pháp lý. Nhiều ngân hàng Việt Nam cũng đang triển khai tiêu chuẩn Basel III với các yêu cầu về vốn bảo tồn (Capital Conservation Buffer) 2,5% và vùng đệm vốn chống chu kỳ (Countercyclical Buffer) theo chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước.
Về khung pháp lý, việc xác định vốn quy định tại Việt Nam được thực hiện theo Thông tư số 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn của tổ chức tín dụng, đã được sửa đổi bổ sung bởi Thông tư 22/2019/TT-NHNN và các văn bản hướng dẫn khác, phù hợp với chuẩn mực Basel II và Basel III. Nghị định 93/2017/NĐ-CP về điều kiện an toàn tài chính của tổ chức tín dụng cũng quy định các giới hạn, tỷ lệ đảm bảo an toàn trong hoạt động. Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng phải duy trì tỷ lệ CAR (Capital Adequacy Ratio) tối thiểu 8% theo chuẩn Basel II, và từ năm 2020-2023 đã chuyển đổi tiêu chuẩn áp dụng phù hợp với lộ trình phù hợp với quốc tế.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần ghi nhớ rằng vốn kinh tế phản ánh nhu cầu vốn thực tế từ góc độ quản trị rủi ro nội bộ, có tính cá nhân hóa theo từng ngân hàng và mức độ chấp nhận rủi ro, trong khi vốn quy định mang tính bắt buộc, thống nhất và là cơ sở để cơ quan quản lý giám sát. Lưu ý quan trọng là khi làm bài thi, cần phân biệt rõ ba cấu phần vốn theo Basel III: vốn cấp 1 (Tier 1) gồm vốn cổ phần phổ thông (CET1) và vốn cấp 1 bổ sung (AT1), vốn cấp 2 (Tier 2), cùng các loại trừ và giới hạn áp dụng. Ngoài ra, thuật ngữ RAROC (Risk-Adjusted Return on Capital) thường xuất hiện đồng thời với vốn kinh tế, là chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn có điều chỉnh rủi ro mà các ngân hàng Việt Nam ngày càng chú trọng áp dụng.