Vốn tự có cấp 1 là gì?

Vốn tự có cấp 1 là gì?

Vốn tự có cấp 1 (Tier 1 Capital) là bộ phận vốn chất lượng cao nhất của tổ chức tín dụng, bao gồm vốn cấp 1 phổ thông (Common Equity Tier 1 - CET1) và vốn cấp 1 bổ sung (Additional Tier 1 - AT1). Đây là nguồn vốn có khả năng hấp thụ lỗ trực tiếp và ngay lập tức, đóng vai trò nền tảng trong việc đảm bảo an toàn vốn và duy trì hoạt động ổn định của ngân hàng.

Vốn tự có cấp 1 được coi là "vốn lõi" vì nó tồn tại vĩnh viễn trong cơ cấu vốn của ngân hàng và không có thời hạn đáo hạn. Theo chuẩn mực Basel III được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành tại Thông tư 13/2023/TT-NHNN, vốn cấp 1 phổ thông chiếm tỷ trọng lớn nhất, bao gồm vốn điều lệ, thặng dư vốn cổ phần, các quỹ dự trữ pháp định, lợi nhuận giữ lại chưa phân phối và các quỹ khác thuộc vốn chủ sở hữu. Vốn cấp 1 bổ sung bao gồm một số công cụ vốn có tính chất lai ghép như cổ phiếu ưu tiên không cộng dồn và một số công cụ nợ chuyển đổi đáp ứng tiêu chuẩn quy định.

Tại sao Vốn tự có cấp 1 quan trọng trong ngân hàng?

• Đảm bảo khả năng chống đỡ rủi ro: Vốn tự có cấp 1 là "lớp đệm" đầu tiên giúp ngân hàng hấp thụ các khoản lỗ phát sinh, bảo vệ người gửi tiền và duy trì niềm tin của công chúng vào hệ thống tài chính.

• Căn cứ tính tỷ lệ an toàn vốn: Tỷ lệ vốn tự có cấp 1 phải đạt tối thiểu 6% đối với tổng tài sản có rủi ro điều chỉnh (RWA), là chỉ tiêu giám sát quan trọng của cơ quan quản lý.

• Điều kiện phát triển bền vững: Ngân hàng có vốn tự có cấp 1 dồi dào sẽ có nền tảng vững chắc để mở rộng hoạt động, phát hành thêm trái phiếu, và tăng trưởng tín dụng một cách an toàn.

• Tuân thủ quy định pháp luật: Việc đáp ứng đầy đủ yêu cầu về vốn tự có cấp 1 là điều kiện bắt buộc để ngân hàng hoạt động, được cơ quan thanh tra giám sát kiểm tra định kỳ và xử phạt nghiêm khắc nếu vi phạm.

Cách hoạt động và cách tính

Công thức tính tỷ lệ vốn tự có cấp 1

Tỷ lệ vốn tự có cấp 1 = (Vốn tự có cấp 1) / (Tổng tài sản có rủi ro điều chỉnh - RWA) × 100%

Trong đó, tổng tài sản có rủi ro điều chỉnh (Risk Weighted Assets) được tính bằng tổng tài sản nhân với hệ số rủi ro tương ứng với từng loại tài sản:

• Tài sản có rủi ro thấp (0-20%): tiền gửi tại NHNN, trái phiếu chính phủ
• Tài sản có rủi ro trung bình (50%): tín dụng cá nhân, bất động sản
• Tài sản có rủi ro cao (100%): cho vay doanh nghiệp, cổ phiếu

Công thức tính vốn tự có cấp 1

Vốn tự có cấp 1 = Vốn cấp 1 phổ thông (CET1) + Vốn cấp 1 bổ sung (AT1)

Vốn cấp 1 phổ thông (CET1) bao gồm:

• Vốn điều lệ
• Thặng dư vốn cổ phần
• Quỹ dự trữ bổ sung và các quỹ khác thuộc vốn chủ sở hữu
• Lợi nhuận giữ lại chưa phân phối (sau khi trừ cổ tức)
• Trừ đi: cổ phiếu quỹ, lỗ lũy kế, tài sản vô hình

Vốn cấp 1 bổ sung (AT1) bao gồm:

• Cổ phiếu ưu tiên không cộng dồn
• Công cụ vốn lai ghép đáp ứng tiêu chuẩn Basel III

Các tỷ lệ an toàn vốn theo Thông tư 13/2023/TT-NHNN

Ví dụ thực tế

Ví dụ 1: Tính tỷ lệ vốn tự có cấp 1 của Ngân hàng A

Giả sử Ngân hàng A có các số liệu tại thời điểm 31/12/2023:

• Vốn điều lệ: 40.000 tỷ đồng
• Thặng dư vốn cổ phần: 5.000 tỷ đồng
• Quỹ dự trữ bổ sung: 2.000 tỷ đồng
• Lợi nhuận giữ lại: 3.000 tỷ đồng
• Vốn cấp 1 bổ sung: 1.500 tỷ đồng
• Tổng tài sản có rủi ro điều chỉnh (RWA): 350.000 tỷ đồng

Tính toán:

• Vốn cấp 1 phổ thông = 40.000 + 5.000 + 2.000 + 3.000 = 50.000 tỷ đồng
• Vốn tự có cấp 1 = 50.000 + 1.500 = 51.500 tỷ đồng
• Tỷ lệ vốn tự có cấp 1 = 51.500 / 350.000 × 100% = 14.71%

→ Đạt chuẩn an toàn vốn (trên mức tối thiểu 6%)

Ví dụ 2: Đánh giá tình hình vốn của Ngân hàng B

Ngân hàng B công bố báo cáo tài chính quý IV/2023 với:

• Tổng tài sản: 500.000 tỷ đồng
• Tài sản có rủi ro: 400.000 tỷ đồng
• Vốn cấp 1 phổ thông: 18.000 tỷ đồng
• Vốn cấp 1 bổ sung: 6.000 tỷ đồng

Phân tích:

• CET1 Ratio = 18.000 / 400.000 = 4.5% (đạt mức tối thiểu 4.5%)
• Tier 1 Ratio = 24.000 / 400.000 = 6.0% (đạt mức tối thiểu 6%)

→ Ngân hàng B đang ở ngưỡng an toàn tối thiểu, cần tăng vốn để tạo dự phòng.

Phân biệt với thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp trong đề thi

1. Theo Thông tư 13/2023/TT-NHNN, tỷ lệ vốn tự có cấp 1 (Tier 1 Capital) tối thiểu phải đạt bao nhiêu phần trăm tổng tài sản có rủi ro điều chỉnh (RWA)?

2. Thành phần nào sau đây KHÔNG thuộc vốn cấp 1 phổ thông (CET1) của tổ chức tín dụng?

3. Sự khác biệt chính giữa vốn cấp 1 phổ thông và vốn cấp 1 bổ sung là gì?

4. Khi tỷ lệ vốn cấp 1 phổ thông (CET1 Ratio) giảm xuống dưới mức tối thiểu 4.5%, ngân hàng phải thực hiện các biện pháp nào theo quy định?

5. Công thức tính tỷ lệ vốn tự có cấp 1 là gì và các yếu tố cấu thành trong tử số?

Tổng kết

Vốn tự có cấp 1 là nền tảng quan trọng nhất trong hệ thống an toàn vốn của ngân hàng, thể hiện khả năng tự chủ tài chính và chống đỡ rủi ro của tổ chức tín dụng. Với yêu cầu tối thiểu 6% theo chuẩn mực Basel III, vốn cấp 1 bao gồm vốn cấp 1 phổ thông (CET1) và vốn cấp 1 bổ sung (AT1), trong đó CET1 luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất và là thước đo sức mạnh tài chính cốt lõi của ngân hàng.

Để ôn thi hiệu quả, thí sinh cần nắm vững công thức tính tỷ lệ vốn tự có cấp 1, phân biệt rõ các thành phần cấu thành của CET1 và AT1, cũng như ghi nhớ các mức tỷ lệ tối thiểu theo quy định hiện hành. Việc thực hành giải các bài toán tính vốn và tỷ lệ an toàn vốn sẽ giúp thí sinh tự tin hơn khi bước vào phòng thi. Chúc các bạn ôn luyện thật tốt và đạt kết quả cao trong kỳ thi tuyển dụng ngân hàng!