Vốn yêu cầu thanh toán (Solvency Capital Requirement - SCR) là mức vốn tối thiểu mà doanh nghiệp bảo hiểm phải duy trì để đảm bảo khả năng thanh toán các nghĩa vụ đã cam kết với khách hàng trong điều kiện hoạt động bình thường cũng như trong các tình huống bất lợi. Đây là chỉ tiêu quan trọng phản ánh năng lực tài chính và mức độ an toàn của doanh nghiệp bảo hiểm, được tính toán dựa trên các rủi ro mà doanh nghiệp phải đối mặt.
Vốn yêu cầu thanh toán được xác định theo phương pháp dựa trên rủi ro (risk-based), bao gồm các thành phần rủi ro chính như: rủi ro bảo hiểm (underwriting risk), rủi ro thị trường (market risk), rủi ro tín dụng (credit risk) và rủi ro hoạt động (operational risk). Mỗi loại rủi ro sẽ được lượng hóa bằng các mô hình định lượng, sau đó tổng hợp lại thông qua ma trận tương quan rủi ro để đưa ra mức vốn yêu cầu tổng thể. Doanh nghiệp bảo hiểm phải thường xuyên đánh giá, giám sát và báo cáo mức vốn khả dụng so với vốn yêu cầu thanh toán, đảm bảo tỷ lệ biên khả năng thanh toán (solvency ratio) luôn đạt ngưỡng an toàn theo quy định. Khi tỷ lệ này xuống dưới ngưỡng cho phép, doanh nghiệp sẽ phải áp dụng các biện pháp khắc phục và có thể bị cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ hơn.
Ví dụ, khi một công ty bảo hiểm nhân thọ triển khai bán sản phẩm liên kết đầu tư (unit-linked) thông qua kênh bancassurance tại các ngân hàng như Vietcombank, Techcombank hay MB, công ty này phải tính toán SCR dựa trên danh mục hợp đồng đã phát hành, loại sản phẩm, mức phí bảo hiểm thu được và các cam kết chi trả trong tương lai. Trường hợp thị trường chứng khoán biến động mạnh, rủi ro thị trường tăng cao sẽ đẩy mức SCR lên, đòi hỏi doanh nghiệp phải bổ sung vốn hoặc điều chỉnh chiến lược kinh doanh để duy trì tỷ lệ an toàn vốn. Tại Việt Nam, các doanh nghiệp bảo hiểm lớn như Bảo Việt, Prudential Việt Nam hay Manulife đều phải công bố thông tin về tình hình an toàn tài chính, trong đó có chỉ tiêu vốn yêu cầu thanh toán trong báo cáo thường niên.
Về khung pháp lý, hoạt động quản lý vốn yêu cầu thanh toán tại Việt Nam được điều chỉnh bởi Nghị định 73/2016/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Kinh doanh bảo hiểm và Thông tư 01/2019/TT-BTC quy định về an toàn tài chính đối với doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài và chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài. Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đang xây dựng và hoàn thiện khung quản lý rủi ro theo mô hình tương tự Solvency II của EU, nhằm nâng cao năng lực giám sát và đảm bảo sự phát triển lành mạnh của thị trường bảo hiểm Việt Nam.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ vốn yêu cầu thanh toán (SCR) với biên khả năng thanh toán tối thiểu (Minimum Capital Requirement - MCR), trong đó MCR là ngưỡng tuyệt đối thấp nhất mà doanh nghiệp bảo hiểm phải duy trì, còn SCR phản ánh mức vốn cần thiết ứng với mức độ rủi ro thực tế. Lưu ý rằng trong kênh bancassurance, doanh nghiệp bảo hiểm không chỉ chịu rủi ro từ sản phẩm mà còn chịu rủi ro từ đối tác ngân hàng phân phối, vì vậy việc tính toán SCR cần xem xét cả yếu tố rủi ro tín dụng từ phía ngân hàng. Nắm vững khái niệm này giúp thí sinh vận dụng tốt trong các câu hỏi về quản trị rủi ro bảo hiểm và hoạt động liên kết ngân hàng - bảo hiểm.