Báo cáo bảo lãnh ngân hàng là một loại báo cáo nghiệp vụ trong hệ thống báo cáo tài chính – tín dụng của ngân hàng thương mại, tổng hợp và phản ánh toàn diện tình hình phát hành các loại bảo lãnh, số dư bảo lãnh đang còn hiệu lực, doanh số phát hành, doanh số giải ngân trả thay cùng phí bảo lãnh đã thu theo từng loại hình bảo lãnh cụ thể. Đây là công cụ quản lý và giám sát quan trọng giúp ngân hàng theo dõi hoạt động bảo lãnh – một trong những nghiệp vụ tín dụng phi truyền thống mang lại nguồn thu phí dịch vụ ổn định.
Theo đó, báo cáo được lập định kỳ theo tháng, quý hoặc năm tùy theo mục đích sử dụng và quy định nội bộ của từng ngân hàng. Các chỉ tiêu chính trong báo cáo bao gồm: số dư bảo lãnh phát hành đầu kỳ và cuối kỳ, doanh số phát hành mới trong kỳ, doanh số bảo lãnh giải ngân trả thay khách hàng do vi phạm nghĩa vụ, phí bảo lãnh thu được và số phí phải thu. Báo cáo được phân loại theo hình thức bảo lãnh gồm: bảo lãnh dự thầu (Bid Bond), bảo lãnh thực hiện hợp đồng (Performance Bond), bảo lãnh thanh toán (Payment Bond), bảo lãnh bảo hành (Warranty Bond), bảo lãnh hoàn trả tạm ứng (Advance Payment Bond) và bảo lãnh nộp thuế. Đồng thời, báo cáo còn phân tách theo loại khách hàng, ngành nghề, kỳ hạn và mức độ rủi ro nhằm phục vụ công tác quản trị rủi ro tín dụng.
Trong thực tế tại các ngân hàng thương mại Việt Nam như Vietcombank, BIDV, VietinBank hay Agribank, báo cáo bảo lãnh thường được sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau. Chẳng hạn, khi một doanh nghiệp xây dựng tham gia đấu thầu gói thầu xây lắp trị giá 500 tỷ đồng, doanh nghiệp này sẽ yêu cầu ngân hàng phát hành bảo lãnh dự thầu với giá trị khoảng 1-3% giá gói thầu; sau khi trúng thầu, ngân hàng tiếp tục phát hành bảo lãnh thực hiện hợp đồng với giá trị 10% hợp đồng. Tất cả các giao dịch này được ghi nhận vào báo cáo bảo lãnh, phản ánh số dư cam kết ngoại bảng (off-balance sheet commitments) và làm cơ sở tính toán tỷ lệ an toàn vốn theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.
Về quy định pháp lý, hoạt động bảo lãnh ngân hàng hiện được điều chỉnh chủ yếu bởi Thông tư 11/2022/TT-NHNN ngày 30/09/2022 quy định về bảo lãnh ngân hàng (có hiệu lực từ 15/11/2022, thay thế Thông tư 07/2015/TT-NHNN). Bên cạnh đó, các ngân hàng còn phải tuân thủ quy định về chế độ báo cáo tài chính tại Thông tư 49/2014/TT-NHNN và các văn bản hướng dẫn về phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro đối với các khoản phải trả thay khách hàng phát sinh từ nghiệp vụ bảo lãnh. Nghị định 134/2016/NĐ-CP hướng dẫn Luật Đấu thầu cũng quy định cụ thể về giá trị và thời hạn của các loại bảo lãnh trong hoạt động đấu thầu.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ bảo lãnh ngân hàng với các hình thức tín dụng khác như cho vay, chiết khấu hay bao thanh toán. Bảo lãnh là cam kết ngoại bảng (off-balance sheet) – không phải là khoản cấp tín dụng trực tiếp nhưng vẫn được tính vào hệ số rủi ro khi tính tỷ lệ an toàn vốn theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN. Ngoài ra, thí sinh cần nắm vững cách phân loại bảo lãnh theo mục đích (dự thầu, thực hiện hợp đồng, thanh toán, bảo hành), theo đối tượng (trong nước, nước ngoài) và cách ghi nhận phí bảo lãnh vào doanh thu dịch vụ của ngân hàng. Khi gặp bài tập tình huống, hãy chú ý đến nghĩa vụ kế toán khi ngân hàng phải trả thay khách hàng: khoản trả thay sẽ được chuyển sang theo dõi ngoại bảng và xử lý như khoản cho vay theo quy định tại Điều 21 Thông tư 11/2022/TT-NHNN.