Báo cáo cơ cấu tài sản là một loại báo cáo quản trị nội bộ trong hệ thống ngân hàng thương mại, phản ánh tỷ trọng và giá trị của các nhóm tài sản chủ yếu trong tổng tài sản sinh lời của ngân hàng. Đây là công cụ giúp ban lãnh đạo và các cơ quan quản lý nhìn nhận toàn diện về cấu trúc danh mục tài sản, từ đó đánh giá hiệu quả sử dụng vốn và mức độ rủi ro.
Báo cáo này thường phân loại tài sản sinh lời thành bốn nhóm chính: cho vay khách hàng (bao gồm cho vay doanh nghiệp, cá nhân, cho vay liên ngân hàng), đầu tư chứng khoán (trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, chứng chỉ tiền gửi), tài sản cố định phục vụ hoạt động (trụ sở, máy móc thiết bị, công nghệ thông tin) và tài sản thanh khoản (tiền và tương đương tiền, tiền gửi tại các tổ chức tín dụng khác). Mỗi nhóm tài sản được tính tỷ trọng phần trăm trên tổng tài sản sinh lời, kèm theo các chỉ tiêu so sánh với kỳ trước và với định hướng chiến lược đã đề ra. Báo cáo còn có thể kết hợp phân tích xu hướng biến động theo thời gian, tỷ suất sinh lời bình quân của từng nhóm tài sản, cũng như mức độ tập trung rủi ro vào từng phân khúc.
Ví dụ, tại một ngân hàng thương mại cổ phần lớn ở Việt Nam như Vietcombank hay BIDV, báo cáo cơ cấu tài sản có thể cho thấy cho vay khách hàng chiếm khoảng 70% tổng tài sản sinh lời, đầu tư chứng khoán chiếm 20%, tài sản cố định chiếm 3% và tài sản thanh khoản chiếm 7%. Nếu tỷ trọng cho vay tăng lên 75% trong khi tài sản thanh khoản giảm xuống 4%, ban lãnh đạo sẽ cần đánh giá lại chiến lược quản lý thanh khoản và rủi ro tín dụng. Ngược lại, nếu tỷ trọng tài sản thanh khoản quá cao, ngân hàng có thể đang chịu áp lực giảm lợi nhuận do không tận dụng hiệu quả nguồn vốn.
Về quy định pháp lý, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam yêu cầu các tổ chức tín dụng phải tuân thủ các tỷ lệ an toàn vốn theo Thông tư số 41/2016/TT-NHNN và các văn bản sửa đổi bổ sung, đồng thời thực hiện báo cáo định kỳ về tình hình tài sản theo quy định tại Thông tư số 13/2018/TT-NHNN hướng dẫn về hệ thống báo cáo thống kê ngân hàng. Ngoài ra, các ngân hàng còn phải đảm bảo tỷ lệ tài sản thanh khoản so với tổng nợ phải trả theo quy định về tỷ lệ dự trữ thanh khoản tại Thông tư số 19/2017/TT-NHNN.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ giữa Báo cáo cơ cấu tài sản (nội bộ, phản ánh tỷ trọng các nhóm tài sản sinh lời) với Báo cáo tình hình tài chính (Bảng cân đối kế toán) theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC và Thông tư số 49/2015/TT-NHNN. Khi làm bài thi, thí sinh cần chú ý cách tính tỷ trọng, khả năng diễn giải mối liên hệ giữa cơ cấu tài sản với chiến lược kinh doanh và mức độ tuân thủ các tỷ lệ an toàn theo Basel II mà Ngân hàng Nhà nước đang triển khai tại Việt Nam.