Đoạn 1: Báo cáo tài sản tài chính AFS (Available-for-Sale Financial Assets Report) là báo cáo trình bày các khoản tài sản tài chính được phân loại là "sẵn sàng để bán" trên báo cáo tài chính của tổ chức tín dụng. Theo phân loại IAS 39 được áp dụng tại Việt Nam, tài sản tài chính AFS là những tài sản tài chính phi phái sinh được chỉ định là sẵn sàng để bán, hoặc không thuộc các danh mục tài sản nắm giữ đến đáo hạn (HTM), cho vay và phải thu, cũng không phải tài sản ghi nhận theo giá trị hợp lý thông qua lãi/lỗ (FVTPL).
Đoạn 2: Về cơ chế hoạt động, tài sản tài chính AFS được ghi nhận ban đầu theo giá trị hợp lý cộng với chi phí giao dịch trực tiếp phát sinh khi mua. Ở các kỳ kế toán tiếp theo, các tài sản này được đo lường lại theo giá trị hợp lý (fair value) tại ngày lập báo cáo tài chính; mọi khoản chênh lệch phát sinh từ việc đánh giá lại được ghi nhận trực tiếp vào thu nhập toàn diện khác (Other Comprehensive Income - OCI) và phản ánh vào Quỹ chênh lệch đánh giá lại tài sản tài chính thuộc vốn chủ sở hữu. Khi tài sản AFS được bán ra, khoản lãi/lỗ lũy kế từ OCI được tái phân loại (reclassified) sang báo cáo kết quả kinh doanh trong kỳ. Song song đó, thu nhập lãi theo phương pháp lãi suất thực tế (effective interest method) vẫn được ghi nhận vào doanh thu hoạt động đầu tư, và các khoản suy giảm giá trị (impairment) được trích lập khi có bằng chứng khách quan về tổn thất.
Đoạn 3: Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, danh mục tài sản AFS thường bao gồm các loại chứng khoán nợ như trái phiếu Chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, tín phiếu kho bạc mà ngân hàng mua vào với mục đích đầu tư nhưng không có ý định nắm giữ đến đáo hạn mà có thể bán trước. Ví dụ, khi Vietcombank hoặc BIDG mua một lô trái phiếu Chính phủ vào danh mục AFS, nếu lãi suất thị trường biến động làm giá trị thị trường của trái phiếu thay đổi, khoản chênh lệch sẽ được phản ánh vào vốn chủ sở hữu thay vì ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận. Khi ngân hàng bán trái phiếu, khoản lãi hoặc lỗ từ OCI sẽ được tái phân loại sang lợi nhuận sau thuế trên báo cáo kết quả kinh doanh.
Đoạn 4: Về quy định pháp lý, việc phân loại và đo lường tài sản tài chính AFS tại Việt Nam được hướng dẫn chủ yếu bởi Thông tư 210/2014/TT-BTC ngày 30/12/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán áp dụng cho các tổ chức tín dụng theo chuẩn mực IAS 39. Đối với hệ thống tài khoản, các tài khoản liên quan gồm tài khoản 3851 (Chứng khoán đầu tư sẵn sàng để bán), tài khoản 3852 (Dự phòng giảm giá chứng khoán đầu tư sẵn sàng để bán) và tài khoản 4181 (Chênh lệch đánh giá lại tài sản tài chính AFS) thuộc vốn chủ sở hữu. Đồng thời, Thông tư 02/2023/TT-NHNN sửa đổi Thông tư 09/2014 và Thông tư 48/2014 quy định việc phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng vẫn áp dụng cho tài sản tài chính AFS khi có dấu hiệu suy giảm. Lưu ý rằng Việt Nam đang trong lộ trình áp dụng IFRS 9, theo đó danh mục AFS sẽ được thay thế bằng FVOCI (Fair Value through Other Comprehensive Income).
Đoạn 5: Một số lưu ý quan trọng cho người ôn thi ngân hàng: Thứ nhất, cần phân biệt rõ AFS với HTM và FVTPL; đặc trưng cốt lõi của AFS là thay đổi giá trị hợp lý đi qua OCI chứ không đi qua lãi/lỗ trong kỳ. Thứ hai, khoản lãi/lỗ từ chênh lệch đánh giá lại AFS chỉ ảnh hưởng đến vốn chủ sở hữu và không được tính vào kết quả kinh doanh trong kỳ, nhưng sẽ được tái phân loại sang lợi nhuận khi tài sản được bán. Thứ ba, mặc dù nằm trong danh mục AFS, các khoản suy giảm giá trị vẫn phải được trích lập theo quy định của Ngân hàng Nhà nước nếu có bằng chứng khách quan về tổn thất, không phải chờ đến khi bán mới ghi nhận lỗ.