Báo cáo thu nhập phí dịch vụ là một báo cáo tài chính quan trọng trong hoạt động ngân hàng, phản ánh toàn bộ doanh thu mà ngân hàng thu được từ việc cung cấp các dịch vụ tài chính – ngân hàng cho khách hàng. Đây là thành phần thuộc nhóm thu nhập ngoài lãi (non-interest income), bên cạnh thu nhập từ hoạt động tín dụng và đầu tư. Báo cáo này giúp ban lãnh đạo ngân hàng và các bên liên quan đánh giá hiệu quả kinh doanh trong mảng dịch vụ phi tín dụng, đồng thời theo dõi xu hướng dịch chuyển cơ cấu doanh thu.
Báo cáo thu nhập phí dịch vụ thường được lập theo định kỳ (tháng, quý, năm) và phân loại chi tiết theo từng nhóm dịch vụ cụ thể. Các khoản thu nhập phí phổ biến bao gồm: phí thanh toán (chuyển tiền trong nước và quốc tế, séc, thẻ), phí bảo lãnh, phí phát hành và quản lý thẻ tín dụng, phí quản lý tài khoản, phí dịch vụ ngân quỹ, phí tư vấn tài chính, phí quản lý quỹ đầu tư, phí môi giới chứng khoán, phí bảo hiểm qua kênh ngân hàng (bancassurance) và nhiều loại phí dịch vụ giá trị gia tăng khác. Việc theo dõi báo cáo này giúp ngân hàng nhận diện nguồn thu ổn định, ít chịu ảnh hưởng từ biến động lãi suất, từ đó xây dựng chiến lược đa dạng hóa dịch vụ phù hợp.
Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại cổ phần lớn như Vietcombank, BIDV, Techcombank, MB hay ACB đều có báo cáo thu nhập phí dịch vụ chi tiết trong hệ thống báo cáo tài chính hợp nhất. Ví dụ, Vietcombank ghi nhận thu nhập từ hoạt động dịch vụ năm gần đây đạt hàng chục nghìn tỷ đồng, chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng thu nhập hoạt động, chủ yếu đến từ phí thanh toán quốc tế, phí bảo lãnh, phí thẻ và phí dịch vụ kho bạc. Đối với Techcombank và MB, thu nhập phí từ bancassurance và ngân hàng số đang là những động lực tăng trưởng mới, phản ánh xu hướng chuyển đổi số mạnh mẽ trong ngành ngân hàng Việt Nam.
Về quy định pháp lý, theo Thông tư 49/2014/TT-NHNN ngày 31/12/2014 (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 22/2017/TT-NHNN) quy định về chế độ báo cáo tài chính đối với các tổ chức tín dụng, các khoản thu nhập phí dịch vụ phải được hạch toán, phân loại và trình bày rõ ràng trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh cùng phần thuyết minh báo cáo tài chính. Bên cạnh đó, Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) số 14 – Doanh thu và thu nhập khác quy định điều kiện ghi nhận doanh thu từ cung cấp dịch vụ, yêu cầu doanh thu chỉ được ghi nhận khi ngân hàng đã hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế và giá trị doanh thu có thể xác định một cách đáng tin cậy.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ ràng giữa "thu nhập lãi thuần" và "thu nhập phí dịch vụ thuần" trong báo cáo kết quả kinh doanh, đồng thời nắm được cách trình bày các khoản mục phí trong thuyết minh báo cáo tài chính. Cần hiểu rõ tầm quan trọng của thu nhập phí dịch vụ trong chiến lược đa dạng hóa nguồn thu, giảm phụ thuộc vào tín dụng, qua đó hạn chế rủi ro lãi suất và nợ xấu. Ngoài ra, thí sinh nên nắm vững một số chỉ tiêu phân tích như tỷ trọng thu nhập phí/tổng thu nhập hoạt động (CIR – Cost-to-Income Ratio) để đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng.