Bảo hiểm dưới giá trị (tiếng Anh: Under Insurance) là trường hợp số tiền bảo hiểm mà bên mua bảo hiểm ký kết với công ty bảo hiểm thấp hơn giá trị thực tế của tài sản hoặc đối tượng được bảo hiểm. Đây là tình huống phổ biến khi người được bảo hiểm cố tình hoặc vô tình định giá tài sản thấp hơn giá trị thực nhằm tiết kiệm phí bảo hiểm. Khi xảy ra tổn thất toàn bộ, quyền lợi bồi thường của khách hàng sẽ bị giảm theo nguyên tắc tỷ lệ phần trăm giữa số tiền bảo hiểm và giá trị thực tế.
Nguyên tắc hoạt động của bảo hiểm dưới giá trị dựa trên công thức bồi thường theo tỷ lệ, tức là số tiền bồi thường được tính bằng tỷ lệ giữa số tiền bảo hiểm và giá trị bảo hiểm thực tế nhân với thiệt hại thực tế. Ví dụ, nếu một tài sản có giá trị thực tế là 1 tỷ đồng nhưng chỉ được bảo hiểm với số tiền 500 triệu đồng (tức bảo hiểm 50% giá trị), thì khi tổn thất xảy ra, công ty bảo hiểm chỉ chịu trách nhiệm bồi thường tối đa 50% giá trị thiệt hại thực tế. Cơ chế này nhằm khuyến khích người được bảo hiểm mua bảo hiểm đúng giá trị tài sản, tránh tình trạng trục lợi bảo hiểm hoặc đầu cơ rủi ro. Ngoài ra, trong trường hợp tổn thất toàn bộ, người được bảo hiểm cũng không thể đòi bồi thường vượt quá số tiền bảo hiểm đã giao kết ban đầu.
Ví dụ thực tế trong lĩnh vực bảo hiểm tại Việt Nam: một hộ gia đình tại TP. Hồ Chí Minh mua bảo hiểm cho ngôi nhà có giá trị xây dựng và tài sản bên trong khoảng 2 tỷ đồng nhưng chỉ khai báo giá trị bảo hiểm là 1 tỷ đồng để tiết kiệm phí. Khi xảy ra hỏa hoạn thiệt hại toàn bộ ngôi nhà với giá trị tổn thất ước tính 1,5 tỷ đồng, công ty bảo hiểm sẽ áp dụng nguyên tắc bảo hiểm dưới giá trị và chỉ bồi thường tối đa 750 triệu đồng (tương ứng tỷ lệ 50%). Tương tự, trong bảo hiểm xe ô tô, nếu chiếc xe có giá trị thị trường 800 triệu đồng nhưng chủ xe chỉ mua bảo hiểm với số tiền 500 triệu đồng, khi xe bị mất trộm, công ty bảo hiểm cũng sẽ chi trả theo tỷ lệ 500/800 nhân với giá trị thiệt hại.
Về quy định pháp lý, nguyên tắc bảo hiểm dưới giá trị được quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 564 về hợp đồng bảo hiểm tài sản), trong đó nêu rõ: trường hợp số tiền bảo hiểm nhỏ hơn giá trị tài sản được bảo hiểm thì người bảo hiểm chỉ trả tiền bảo hiểm theo tỷ lệ giữa số tiền bảo hiểm và giá trị tài sản được bảo hiểm. Ngoài ra, các điều khoản này cũng được cụ thể hóa trong các quy tắc bảo hiểm tài sản, bảo hiểm xe cơ giới do các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam ban hành và phải tuân thủ theo Nghị định 03/2023/NĐ-CP về kinh doanh bảo hiểm.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng bảo hiểm dưới giá trị là khái niệm thường xuyên xuất hiện trong các câu hỏi về nguyên tắc bồi thường bảo hiểm tài sản. Thí sinh cần phân biệt rõ với "bảo hiểm trùng" (double insurance) và "bảo hiểm quá giá trị" (over insurance), đồng thời nắm vững công thức tính bồi thường theo tỷ lệ. Khi làm bài, cần chú ý đọc kỹ đề bài để xác định đúng loại tổn thất (toàn bộ hay một phần) vì cách áp dụng nguyên tắc bảo hiểm dưới giá trị có thể khác nhau tùy trường hợp. Ngoài ra, một số hợp đồng bảo hiểm hiện nay áp dụng điều khoản miễn trừ tỷ lệ (average clause) hoặc điều khoản không áp dụng tỷ lệ, thí sinh cần đọc kỹ quy tắc bảo hiểm cụ thể của từng sản phẩm.