Bảo hiểm kết hợp đầu tư (hay còn gọi là bảo hiểm liên kết đầu tư, bảo hiểm liên kết chung, ULIP - Unit-Linked Insurance Product) là sản phẩm bảo hiểm nhân thọ kết hợp với yếu tố đầu tư, trong đó phí bảo hiểm mà khách hàng đóng được chia thành hai phần: một phần dùng để mua quyền bảo hiểm nhân thọ (phí bảo vệ) và phần còn lại được phân bổ vào các quỹ liên kết đơn vị để sinh lời. Đây là sản phẩm lai ghép giữa bảo hiểm truyền thống và công cụ đầu tư, cho phép người mua vừa được bảo vệ trước rủi ro tử vong, thương tật, vừa có cơ hội gia tăng tài sản thông qua giá trị quỹ.
Về cơ chế hoạt động, khi khách hàng ký hợp đồng bảo hiểm kết hợp đầu tư, công ty bảo hiểm sẽ khấu trừ phí bảo vệ (phí rủi ro) và các loại phí quản lý (phí quản lý hợp đồng, phí quản lý quỹ, phí chuyển đổi quỹ) từ tổng phí đóng, phần còn lại được dùng để mua các đơn vị quỹ liên kết theo giá đơn vị quỹ (NAV - Net Asset Value) tại thời điểm mua. Giá trị tài khoản hợp đồng của khách hàng bằng tổng số đơn vị quỹ nhân với giá đơn vị quỹ tại thời điểm tính toán, và giá trị này biến động theo hiệu quả đầu tư thực tế của quỹ. Người được bảo hiểm hoàn toàn gánh chịu rủi ro đầu tư, nghĩa là nếu quỹ liên kết hoạt động kém hiệu quả thì giá trị hợp đồng có thể thấp hơn tổng phí đã đóng, thậm chí bằng không nếu không đủ để trang trải phí bảo vệ và phí quản lý. Các quỹ liên kết thường bao gồm nhiều loại với mức độ rủi ro khác nhau như quỹ cổ phiếu, quỹ trái phiếu, quỹ cân bằng, quỹ tiền tệ, giúp khách hàng lựa chọn danh mục phù hợp với khẩu vị rủi ro và mục tiêu tài chính của mình.
Tại Việt Nam, bảo hiểm kết hợp đầu tư là sản phẩm chủ lực trong mô hình bancassurance (bảo hiểm phân phối qua ngân hàng) trong giai đoạn 2018-2022 với nhiều hợp đồng hợp tác chiến lược như Manulife - Vietcombank, Prudential - Vietinbank, AIA - SHB, Sun Life - ACB, FWD - TPBank. Ví dụ, khi khách hàng gửi tiết kiệm tại Vietcombank, nhân viên ngân hàng có thể tư vấn sản phẩm "Manulife - Đầu tư linh hoạt" với quyền lợi bảo hiểm nhân thọ kết hợp đầu tư vào các quỹ cổ phiếu, trái phiếu hoặc quỹ cân bằng, khách hàng có thể chuyển đổi giữa các quỹ miễn phí trong những năm đầu. Tuy nhiên, sau khi phát hiện nhiều vi phạm trong hoạt động bán chéo và tư vấn sản phẩm liên kết đầu tư tại các ngân hàng, Bộ Tài chính đã siết chặt quản lý và tỷ trọng doanh thu bảo hiểm liên kết đầu tư qua kênh bancassurance đã giảm đáng kể từ năm 2023.
Về khung pháp lý, bảo hiểm kết hợp đầu tư tại Việt Nam chịu sự điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2023, Nghị định 03/2023/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ của Bộ Tài chính trong quản lý nhà nước về bảo hiểm, cùng các Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính. Ngoài ra, Công văn 2844/BTC-QLBH ngày 23/04/2021 và các chỉ đạo của Bộ Tài chính về siết chặt bảo hiểm liên kết đầu tư cũng là những văn bản quan trọng cần nắm. Theo quy định, doanh nghiệp bảo hiểm phải công khai minh bạch các loại phí, phải tách bạch quỹ liên kết đầu tư khỏi quỹ chủ sở hữu và quỹ dự phòng nghiệp vụ, đồng thời khách hàng phải được tư vấn sản phẩm phù hợp dựa trên khảo sát nhu cầu và khả năng tài chính (suitability).
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng bảo hiểm kết hợp đầu tư KHÔNG phải là sản phẩm tiền gửi hay sản phẩm đầu tư thuần túy, do đó không được bảo hiểm tiền gửi và không có sự đảm bảo lãi suất hay bảo toàn vốn. Khi thi, cần phân biệt rõ với bảo hiểm nhân thọ truyền thống (có mức đảm bảo tối thiểu) và với các sản phẩm đầu tư tài chính thuần túy. Nắm vững các khái niệm: đơn vị quỹ liên kết, giá trị tài khoản hợp đồng, phí bảo vệ, phí quản lý, giá mua/bán đơn vị quỹ, quyền chuyển đổi quỹ, thời gian khóa hợp đồng, và quyền từ bỏ hợp đồng trong thời gian cân nhắc (cooling-off period) là những điểm thường xuyên xuất hiện trong các đề thi chuyên ngành ngân hàng và bảo hiểm.