Bảo lãnh dự thầu vs Bảo lãnh thực hiện hợp đồng là gì?

Bảo lãnh dự thầu vs Bảo lãnh thực hiện hợp đồng là gì?

Trong hoạt động đấu thầu hiện đại, hai loại bảo lãnh ngân hàng đóng vai trò then chốt và gần như không thể thiếu là Bid Bond (Bảo lãnh dự thầu) và Performance Bond (Bảo lãnh thực hiện hợp đồng). Đây là những cam kết bằng văn bản của ngân hàng thương mại hoặc tổ chức tín dụng, nhằm bảo đảm cho sự nghiêm túc của nhà thầu ở từng giai đoạn cụ thể của một dự án, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chủ đầu tư cũng như bên mời thầu.

Bảo lãnh dự thầu (Bid Bond) là cam kết do ngân hàng phát hành để bảo đảm nhà thầu sẽ nghiêm túc tham gia đấu thầu, không rút hồ sơ dự thầu, không từ chối ký hợp đồng khi trúng thầu và không vi phạm các điều kiện đã cam kết trong hồ sơ dự thầu. Loại bảo lãnh này được phát hành trước hoặc trong quá trình xét thầu, có giá trị thường từ 1% đến 3% tổng giá trị gói thầu và bảo vệ quyền lợi của bên mời thầu trong giai đoạn chọn lọc nhà thầu – tức là khi các bên vẫn chưa chính thức ký kết hợp đồng xây lắp hay cung cấp hàng hóa.

Bảo lãnh thực hiện hợp đồng (Performance Bond) là cam kết bảo đảm nhà thầu sẽ hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ theo hợp đồng đã ký kết với chủ đầu tư, bao gồm tiến độ thi công, khối lượng công trình, chất lượng nghiệm thu và các điều khoản khác đã thỏa thuận. Bảo lãnh này được phát hành ngay sau khi nhà thầu trúng thầu, có giá trị thường từ 2% đến 10% giá trị hợp đồng và có hiệu lực cho đến khi công trình được nghiệm thu hoàn thành hoặc hết thời hạn bảo hành theo quy định.

Mặc dù cùng thuộc nhóm bảo lãnh trong hoạt động đấu thầu, hai loại bảo lãnh này có mục đích sử dụng, thời điểm phát hành, tỷ lệ bảo lãnh, thời hạn hiệu lực và đối tượng được bảo vệ hoàn toàn khác nhau. Việc phân biệt rõ ràng giữa Bid Bond và Performance Bond là yêu cầu bắt buộc đối với cán bộ ngân hàng, chuyên viên tín dụng doanh nghiệp, chuyên viên quản lý rủi ro và đặc biệt là các thí sinh đang ôn thi tuyển dụng vào ngân hàng.

Thuật ngữ tiếng Anh: Bid Bond vs Performance Bond Lĩnh vực: Bảo lãnh ngân hàng (Bank Guarantee)

Đặc điểm và phân loại

Bảng so sánh chi tiết hai loại bảo lãnh

Phân loại chi tiết từng loại bảo lãnh

1. Bảo lãnh dự thầu (Bid Bond)

• Theo hình thức phát hành:

  • Thư bảo lãnh dự thầu đơn lẻ (Single Bid Bond): phát hành riêng cho một gói thầu cụ thể, thường gặp nhất trong thực tế.
  • Thư bảo lãnh dự thầu tổng quát (Master Bid Bond): áp dụng cho nhiều gói thầu trong cùng một dự án, giúp nhà thầu tiết kiệm chi phí phát hành.

• Theo nguồn gốc vốn gói thầu:

  • Bảo lãnh dự thầu cho gói thầu sử dụng vốn ngân sách nhà nước (tuân thủ Luật Đấu thầu 2023).
  • Bảo lãnh dự thầu cho gói thầu sử dụng vốn ODA – vốn vay từ các nhà tài trợ quốc tế như World Bank, ADB, JICA với tỷ lệ thường cố định ở mức 2%–3%.
  • Bảo lãnh dự thầu cho gói thầu tư nhân, tỷ lệ có thể linh hoạt hơn tùy thỏa thuận giữa các bên.

• Theo điều kiện thanh toán:

  • Bảo lãnh dự thầu vô điều kiện: thanh toán ngay khi bên mời thầu yêu cầu bằng văn bản.
  • Bảo lãnh dự thầu có điều kiện: chỉ thanh toán khi có xác nhận của bên thứ ba hoặc phán quyết trọng tài.

• Đặc điểm nhận biết: Phát hành trước giai đoạn ký hợp đồng, giá trị nhỏ hơn, thời hạn ngắn, tính chất "lọc" nhà thầu thiếu nghiêm túc.

2. Bảo lãnh thực hiện hợp đồng (Performance Bond)

• Theo điều kiện thanh toán:

  • Bảo lãnh có điều kiện (Conditional Performance Bond): chỉ thanh toán khi có phán quyết chính thức của tòa án hoặc trọng tài, ít gặp trong thực tế Việt Nam vì ảnh hưởng đến quyền khởi kiện.
  • Bảo lãnh vô điều kiện (Unconditional Performance Bond / On-demand Bond): ngân hàng thanh toán ngay khi chủ đầu tư yêu cầu bằng văn bản, đây là loại phổ biến tại Việt Nam hiện nay.

• Theo hình thức tổ chức:

  • Bảo lãnh đơn lẻ (Single Bond): một ngân hàng duy nhất phát hành.
  • Bảo lãnh đồng liên bảo lãnh (Co-guarantee): nhiều ngân hàng cùng phát hành, thường áp dụng cho các gói thầu giá trị rất lớn hàng nghìn tỷ đồng.
  • Bảo lãnh bảo hiểm (Insurance Bond): phát hành bởi công ty bảo hiểm thay vì ngân hàng (mô hình phổ biến tại Mỹ, châu Âu).

• Theo loại hình hợp đồng áp dụng:

  • Bảo lãnh thực hiện hợp đồng xây lắp (phổ biến nhất).
  • Bảo lãnh thực hiện hợp đồng cung cấp hàng hóa, thiết bị.
  • Bảo lãnh thực hiện hợp đồng dịch vụ tư vấn, EPC.

• Đặc điểm nhận biết: Phát hành sau khi ký hợp đồng chính thức, giá trị lớn hơn Bid Bond, thời hạn kéo dài, đi kèm ký quỹ cao hơn tại ngân hàng.

Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng

Ví dụ 1: Gói thầu xây lắp 100 tỷ đồng tại một dự án hạ tầng

Công ty X là nhà thầu xây dựng có 10 năm kinh nghiệm, đang tham gia đấu thầu gói thầu xây lắp trị giá 100 tỷ đồng do Tập đoàn Y (chủ đầu tư là doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong lĩnh vực giao thông) làm chủ đầu tư. Quy trình diễn ra cụ thể như sau:

Giai đoạn 1 – Nộp hồ sơ dự thầu:

• Công ty X chuẩn bị hồ sơ dự thầu và đề nghị Ngân hàng A phát hành thư Bid Bond với giá trị 2 tỷ đồng (tương ứng 2% giá trị gói thầu theo quy định trong hồ sơ mời thầu).
• Phí bảo lãnh: 2 tỷ × 1,2% × thời hạn 90 ngày ≈ 6 triệu đồng.
• Thư bảo lãnh nộp kèm hồ sơ dự thầu, có hiệu lực đến ngày ký hợp đồng cộng thêm 30 ngày dự phòng.
• Ngân hàng A yêu cầu Công ty X ký quỹ 3% giá trị bảo lãnh tương đương 60 triệu đồng để phòng rủi ro.

Giai đoạn 2 – Trúng thầu và ký hợp đồng:

• Công ty X trúng thầu với giá 98 tỷ đồng. Theo hồ sơ mời thầu, Công ty X phải nộp bảo lãnh thực hiện hợp đồng trong vòng 10 ngày trước khi ký hợp đồng chính thức.
• Công ty X tiếp tục đề nghị Ngân hàng A phát hành Performance Bond trị giá 4,9 tỷ đồng (tương ứng 5% giá trị hợp đồng).
• Phí bảo lãnh: 4,9 tỷ × 1,5% × thời hạn 24 tháng ≈ 147 triệu đồng cho cả thời hạn bảo lãnh.
• Ngân hàng A yêu cầu ký quỹ 7% giá trị bảo lãnh tương đương 343 triệu đồng. Đồng thời, bộ phận tín dụng bổ sung Công ty X vào nhóm khách hàng có dư nợ bảo lãnh – theo dõi trong hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ.

Ví dụ 2: Dự án đầu tư công quy mô lớn sử dụng vốn ODA

Dự án đường cao tốc Bắc – Nam đoạn mở rộng sử dụng vốn vay ADB có giá trị gói thầu lên tới 500 tỷ đồng. Nhà thầu Z là liên danh giữa hai công ty xây lắp trong nước tham gia đấu thầu, quy trình bảo lãnh được áp dụng theo quy định riêng của ADB:

• Bid Bond: 15 tỷ đồng (3% theo quy định của ADB, mức tối đa cho phép).
• Performance Bond: 50 tỷ đồng (10% theo quy định của ADB, mức tối đa cho phép).
• Do giá trị rất lớn, một ngân hàng đơn lẻ không thể chịu rủi ro, nhà thầu phải được nhiều ngân hàng liên bảo lãnh (co-guarantee), trong đó Ngân hàng B đứng đầu consortium với tỷ lệ 60%, các ngân hàng D và E chia nhau 40% còn lại.
• Thời hạn Performance Bond lên tới 36 tháng, bao gồm cả giai đoạn bảo hành 24 tháng sau nghiệm thu.

Ví dụ 3: Trường hợp vi phạm bảo lãnh – bài học thực tế

Công ty M tham gia đấu thầu gói thầu trị giá 50 tỷ đồng, đã nộp Bid Bond trị giá 1,5 tỷ đồng (3%) do Ngân hàng C phát hành. Đến thời điểm công bố kết quả, Công ty M trúng thầu nhưng sau đó phát hiện dự án không còn khả thi về tài chính nên từ chối ký hợp đồng. Bên mời thầu lập tức gửi yêu cầu thanh toán bằng văn bản đến Ngân hàng C. Trong vòng 5 ngày làm việc, Ngân hàng C thanh toán 1,5 tỷ đồng cho bên mời thầu. Sau đó:

• Ngân hàng C chuyển sang thu hồi từ Công ty M theo hợp đồng bảo lãnh ngược (Counter Guarantee).
• Ngân hàng C khoanh nợ nhóm 3 (nợ xấu), trích lập dự phòng 100% và có quyền khởi kiện Công ty M.
• Công ty M bị loại khỏi danh sách nhà thầu đủ điều kiện tham gia đấu thầu trong vòng 2 năm theo quy định tại Luật Đấu thầu 2023.
• Đây cũng là một case study điển hình mà các ngân hàng thường sử dụng để đào tạo nhân viên mới về quy trình quản lý rủi ro bảo lãnh.

Bảo lãnh dự thầu vs Bảo lãnh thực hiện hợp đồng trong các ngôn ngữ khác

Câu hỏi thường gặp

Bảo lãnh dự thầu vs Bảo lãnh thực hiện hợp đồng khác gì Bảo lãnh tạm ứng?

Ngoài hai loại trên, trong đấu thầu còn phổ biến Bảo lãnh tạm ứng (Advance Payment Bond). Nếu Bid Bond bảo vệ giai đoạn trước hợp đồng và Performance Bond bảo vệ toàn bộ giai đoạn thực hiện hợp đồng, thì Advance Payment Bond chỉ bảo vệ khoản tiền tạm ứng mà chủ đầu tư đã trả cho nhà thầu trước khi thi công. Đặc điểm khác biệt là giá trị Bảo lãnh tạm ứng sẽ giảm dần theo tiến độ thi công thực tế, còn Bid Bond và Performance Bond có giá trị cố định hoặc chỉ giảm khi đạt một số mốc nghiệm thu quan trọng.

Khi nào cần biết về Bảo lãnh dự thầu vs Bảo lãnh thực hiện hợp đồng?

Kiến thức về hai loại bảo lãnh này cần thiết trong nhiều tình huống thực tế: (1) Khi cán bộ tín dụng doanh nghiệp tại ngân hàng thẩm định hồ sơ xin cấp bảo lãnh của nhà thầu – phải tính toán hạn mức bảo lãnh, tỷ lệ ký quỹ, đánh giá uy tín nhà thầu; (2) Khi thí sinh tham gia kỳ thi tuyển dụng vào ngân hàng, đây là một trong những câu hỏi thường xuất hiện trong phần thi chuyên ngành ngân hàng, tài chính; (3) Khi nhân viên quan hệ khách hàng (RM) tư vấn cho doanh nghiệp xây dựng về quy trình bảo lãnh để chuẩn bị hồ sơ dự thầu; (4) Khi chuyên viên phòng ngừa rủi ro tính toán tỷ lệ trích lập dự phòng cho các khoản bảo lãnh theo Thông tư 11/2022/TT-NHNN và các chuẩn mực Basel.

Bảo lãnh dự thầu vs Bảo lãnh thực hiện hợp đồng ảnh hưởng thế nào đến khách hàng?

Đối với nhà thầu – khách hàng doanh nghiệp của ngân hàng, hai loại bảo lãnh này tạo ra chi phí tài chính đáng kể bao gồm phí bảo lãnh hàng năm và phí ký quỹ (thường bị đóng băng một phần vốn lưu động). Tuy nhiên đây là điều kiện bắt buộc để tham gia đấu thầu, đặc biệt với các gói thầu sử dụng vốn nhà nước. Nếu vi phạm, khách hàng phải chịu trách nhiệm hoàn trả toàn bộ số tiền ngân hàng đã thanh toán cho bên mời thầu, đồng thời bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín trong hồ sơ đấu thầu quốc gia. Ngược lại, đối với chủ đầu tư hoặc bên mời thầu, cơ chế bảo lãnh giúp giảm thiểu rủi ro khi lựa chọn nhà thầu không đủ năng lực hoặc thiếu nghiêm túc, qua đó đảm bảo dự án được triển khai đúng tiến độ, đảm bảo chất lượng và tiết kiệm ngân sách.

Tổng kết

Bid Bond và Performance Bond là hai loại bảo lãnh ngân hàng cốt lõi trong hoạt động đấu thầu, đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực xây lắp, cung cấp hàng hóa và dịch vụ công tại Việt Nam. Trong khi Bid Bond tập trung bảo vệ giai đoạn lựa chọn nhà thầu với giá trị nhỏ (1%–3%) và thời hạn ngắn, Performance Bond lại bảo vệ toàn bộ giai đoạn thực hiện hợp đồng với giá trị lớn hơn (2%–10%) và thời hạn kéo dài hơn. Việc nắm vững sự khác biệt giữa hai loại bảo lãnh này, cùng khung pháp lý điều chỉnh (Luật Đấu thầu 2023, Thông tư 11/2022/TT-NHNN), không chỉ giúp thí sinh đạt kết quả cao trong các kỳ thi tuyển dụng ngân hàng mà còn là nền tảng kiến thức quan trọng giúp các cán bộ ngân hàng làm việc hiệu quả tại phòng giao dịch doanh nghiệp, phòng tín dụng, phòng quản lý rủi ro và phòng nguồn vốn trong suốt quá trình công tác.