Bảo lãnh tài sản là một loại hình bảo lãnh ngân hàng, theo đó ngân hàng (bên bảo lãnh) cam kết với bên nhận bảo lãnh sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng (bên được bảo lãnh) khi khách hàng này không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ phát sinh từ các giao dịch liên quan đến tài sản. Hình thức bảo lãnh này có đối tượng nghĩa vụ được bảo đảm là các giao dịch mua bán, chuyển nhượng, đổi chác hoặc góp vốn bằng tài sản có giá trị lớn như bất động sản, cổ phần, phần vốn góp, máy móc thiết bị hoặc các tài sản đặc thù khác.
Về cách thức hoạt động, khách hàng có nhu cầu sẽ đề nghị ngân hàng phát hành thư bảo lãnh đối với một nghĩa vụ cụ thể trong giao dịch tài sản, ví dụ nghĩa vụ thanh toán tiền mua nhà, nghĩa vụ chuyển nhượng quyền sử dụng đất, nghĩa vụ giao nhận tài sản hoặc nghĩa vụ hoàn trả tiền đặt cọc. Ngân hàng sẽ tiến hành thẩm định năng lực tài chính của khách hàng, mục đích bảo lãnh, giá trị tài sản trong giao dịch, tính hợp pháp của hợp đồng nền và các điều kiện ràng buộc trước khi cấp bảo lãnh, đồng thời thường yêu cầu khách hàng ký quỹ hoặc cung cấp tài sản đảm bảo bổ sung. Khi khách hàng vi phạm nghĩa vụ đã cam kết, bên nhận bảo lãnh có quyền yêu cầu ngân hàng thanh toán hoặc thực hiện nghĩa vụ thay theo đúng nội dung ghi trong thư bảo lãnh. Ngân hàng sau khi hoàn thành nghĩa vụ bảo lãnh sẽ thu hồi khoản tiền đã chi trả từ khách hàng thông qua các biện pháp xử lý tài sản bảo đảm hoặc các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định pháp luật.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, bảo lãnh tài sản được ứng dụng phổ biến trong lĩnh vực bất động sản, đặc biệt là các giao dịch mua bán căn hộ hình thành trong tương lai - theo đó chủ đầu tư phải được ngân hàng bảo lãnh cam kết bàn giao nhà đúng tiến độ và đảm bảo quyền lợi cho người mua. Một ví dụ điển hình khác là khi doanh nghiệp A mua lại cổ phần của doanh nghiệp B, ngân hàng có thể phát hành bảo lãnh đảm bảo doanh nghiệp A thanh toán đầy đủ giá trị chuyển nhượng cho cổ đông bên B theo đúng thỏa thuận. Ngoài ra, bảo lãnh tài sản còn được sử dụng trong các giao dịch mua bán xe ô tô cao cấp, thiết bị công nghiệp hoặc góp vốn bằng tài sản vào doanh nghiệp, giúp tạo sự an tâm và tin cậy giữa các bên tham gia.
Về quy định pháp lý, hoạt động bảo lãnh nói chung và bảo lãnh tài sản nói riêng được điều chỉnh bởi các văn bản quan trọng gồm Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 335-338 về hợp đồng bảo lãnh), Luật Các tổ chức tín dụng 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và đặc biệt là Thông tư 07/2024/TT-NHNN ngày 21/6/2024 quy định về cấp và quản lý bảo lãnh của tổ chức tín dụng (thay thế Thông tư 04/2018/TT-NHNN). Bên cạnh đó, đối với bảo lãnh trong giao dịch bất động sản còn phải tuân thủ Luật Kinh doanh bất động sản 2023 và Nghị định 96/2024/NĐ-CP hướng dẫn thi hành. Các ngân hàng thương mại khi thực hiện bảo lãnh tài sản cũng phải đảm bảo tuân thủ các tỷ lệ an toàn vốn theo Thông tư 22/2023/TT-NHNN.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ bảo lãnh tài sản với các loại hình bảo lãnh khác như bảo lãnh vay vốn, bảo lãnh thanh toán, bảo lãnh đấu thầu, bảo lãnh bảo hành hay bảo lãnh hoàn trả ứng trước - tiêu chí phân biệt nằm ở đối tượng nghĩa vụ được bảo đảm. Cần nắm vững các nguyên tắc quan trọng: tính độc lập của thư bảo lãnh (ngân hàng không được viện dẫn hợp đồng nền để từ chối thanh toán), tính vô điều kiện hoặc có điều kiện, thời hạn hiệu lực bảo lãnh và quy định về giới hạn cấp bảo lãnh (không quá 15% vốn tự có đối với một khách hàng theo Thông tư 07/2024, trừ trường hợp đặc biệt). Đặc biệt, thí sinh cần chú ý quy trình xử lý khi ngân hàng từ chối thanh toán bảo lãnh và quyền khiếu nại của khách hàng theo quy định hiện hành.