Bảo lãnh vượt hạn mức (hay còn gọi là bảo lãnh vượt quá hạn mức tín dụng) là hình thức bảo lãnh ngân hàng mà giá trị cam kết bảo lãnh vượt quá hạn mức tín dụng đã được cấp cho khách hàng tại thời điểm phát hành bảo lãnh. Đây là một trường hợp đặc biệt trong hoạt động bảo lãnh, đòi hỏi quy trình phê duyệt riêng biệt và đánh giá rủi ro chặt chẽ hơn so với bảo lãnh thông thường. Khi thực hiện loại bảo lãnh này, ngân hàng phải cân nhắc kỹ lưỡng đến năng lực tài chính, uy tín của khách hàng cũng như mục đích sử dụng bảo lãnh.
Về cơ chế hoạt động, khi khách hàng có nhu cầu bảo lãnh vượt hạn mức tín dụng đã được cấp, ngân hàng sẽ phải thực hiện quy trình thẩm định bổ sung và xin phê duyệt từ cấp có thẩm quyền cao hơn, thường là Hội đồng tín dụng hoặc cấp Tổng Giám đốc. Khách hàng phải cung cấp thêm các tài liệu chứng minh năng lực tài chính, phương án sử dụng vốn rõ ràng và có thể phải bổ sung tài sản đảm bảo hoặc tăng mức ký quỹ. Ngân hàng cũng sẽ áp dụng mức phí bảo lãnh cao hơn để phản ánh rủi ro gia tăng. Ngoài ra, khoản bảo lãnh vượt hạn mức này phải được theo dõi riêng biệt trên hệ thống quản trị rủi ro và báo cáo Ban lãnh đạo định kỳ. Quyết định cấp bảo lãnh vượt hạn mức thường chỉ được đưa ra sau khi đánh giá toàn diện các yếu tố về tình hình tài chính doanh nghiệp, ngành nghề kinh doanh và triển vọng phát triển.
Trong thực tế ngân hàng Việt Nam, bảo lãnh vượt hạn mức thường xuất hiện trong các trường hợp doanh nghiệp trúng thầu các gói thầu lớn vượt quá hạn mức đã cấp. Ví dụ, một doanh nghiệp xây dựng có hạn mức bảo lãnh 50 tỷ đồng nhưng trúng thầu một dự án yêu cầu bảo lãnh dự thầu 80 tỷ đồng, doanh nghiệp sẽ phải đề nghị ngân hàng cấp bảo lãnh vượt hạn mức. Một trường hợp khác là khi doanh nghiệp cần bảo lãnh thực hiện hợp đồng hoặc bảo lãnh thanh toán với giá trị lớn cho các đối tác nước ngoài trong hoạt động xuất nhập khẩu. Tại các ngân hàng thương mại lớn như Vietcombank, BIDV, Techcombank, quy trình phê duyệt bảo lãnh vượt hạn mức thường được quy định rất chặt chẽ trong nội quy tín dụng nội bộ.
Về quy định pháp lý, hoạt động bảo lãnh vượt hạn mức tại Việt Nam được điều chỉnh bởi Thông tư 07/2015/TT-NHNN ngày 26/03/2015 của Ngân hàng Nhà nước về cấp tín dụng và các thông tư sửa đổi bổ sung như Thông tư 41/2016/TT-NHNN. Ngoài ra, các quy định tại Luật các Tổ chức tín dụng 2010 (sửa đổi bổ sung 2017) và Bộ Luật Dân sự về hợp đồng bảo lãnh cũng là cơ sở pháp lý quan trọng. Các ngân hàng còn phải tuân thủ quy định nội bộ về phân cấp thẩm quyền phê duyệt tín dụng và hệ thống kiểm soát rủi ro theo Basel II, Basel III mà Ngân hàng Nhà nước đang áp dụng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng bảo lãnh vượt hạn mức là một trong những nội dung trọng tâm trong phần thi tín dụng ngân hàng. Thí sinh cần hiểu rõ sự khác biệt giữa bảo lãnh trong hạn mức và bảo lãnh vượt hạn mức về thẩm quyền phê duyệt, mức phí và yêu cầu về tài sản đảm bảo. Đặc biệt, cần nắm vững nguyên tắc "khách hàng là trung tâm" trong đánh giá rủi ro và nguyên tắc "bảo đảm an toàn vốn" của hoạt động tín dụng. Một số câu hỏi tình huống trong đề thi thường đặt ra các tình huống thực tế về bảo lãnh vượt hạn mức, yêu cầu thí sinh phải biết xác định cấp phê duyệt phù hợp và các biện pháp giảm thiểu rủi ro cần áp dụng. Ngoài ra, cần phân biệt rõ giữa bảo lãnh vượt hạn mức tín dụng với các trường hợp cơ cấu lại nợ hoặc gia hạn nợ vượt hạn mức vì cơ chế xử lý hoàn toàn khác nhau.