Bảo lưu quyền sở hữu trong tín dụng là thỏa thuận pháp lý giữa bên bán (hoặc bên cấp tín dụng) và bên mua (hoặc bên nhận tín dụng), theo đó bên bán giữ lại quyền sở hữu đối với tài sản đã bàn giao cho bên mua cho đến khi nghĩa vụ thanh toán được thực hiện đầy đủ. Đây là một biện pháp bảo đảm đặc thù, trong đó quyền sở hữu và quyền chiếm hữu, sử dụng tài sản được tách rời về mặt pháp lý trong suốt thời gian trả nợ. Thỏa thuận này phổ biến trong các giao dịch mua bán trả góp, cho thuê tài chính và cấp tín dụng có bảo đảm bằng tài sản.
Về cơ chế hoạt động, khi các bên ký kết hợp đồng có điều khoản bảo lưu quyền sở hữu, tài sản vẫn thuộc sở hữu của bên bán hoặc bên cấp tín dụng về mặt pháp lý mặc dù đã được bàn giao cho bên mua, bên vay sử dụng. Bên mua, bên vay chỉ có quyền sử dụng tài sản theo mục đích đã thỏa thuận và phải thanh toán đầy đủ tiền mua hoặc nợ gốc, lãi theo đúng lịch trình cam kết. Trong trường hợp bên mua, bên vay vi phạm nghĩa vụ thanh toán hoặc mất khả năng trả nợ, bên bán hoặc bên cấp tín dụng có quyền thu hồi tài sản mà không cần thực hiện thủ tục tố tụng phức tạp. Ngược lại, khi bên mua hoàn tất toàn bộ nghĩa vụ thanh toán, quyền sở hữu tài sản sẽ tự động được chuyển giao mà không cần ký kết thêm bất kỳ văn bản chuyển nhượng nào.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, biện pháp bảo lưu quyền sở hữu được áp dụng rộng rãi trong nhiều sản phẩm tín dụng. Ví dụ điển hình là các khoản vay mua ô tô trả góp, trong đó ngân hàng hoặc công ty tài chính giữ quyền sở hữu chiếc xe cho đến khi khách hàng thanh toán đủ toàn bộ số tiền mua xe cùng lãi vay. Tương tự, trong hoạt động cho thuê tài chính, công ty cho thuê giữ quyền sở hữu đối với máy móc, thiết bị và chỉ chuyển quyền sở hữu cho bên thuê khi hết thời hạn thuê và thanh toán đủ tiền thuê. Bên cạnh đó, hình thức này còn phổ biến trong mua bán hàng hóa trả góp giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất và cung ứng nguyên vật liệu.
Về cơ sở pháp lý, điều khoản bảo lưu quyền sở hữu được quy định cụ thể tại Điều 297 Bộ luật Dân sự năm 2015, trong đó thừa nhận quyền của bên bán được giữ lại quyền sở hữu tài sản cho đến khi bên mua thanh toán đủ tiền mua, đồng thời quy định điều kiện để thỏa thuận này có hiệu lực đối với người thứ ba. Ngoài ra, các quy định về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ tại Bộ luật Dân sự và Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 cũng có liên quan, trong đó quy định các hình thức bảo đảm tiền vay mà các tổ chức tín dụng có thể áp dụng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt bảo lưu quyền sở hữu với các biện pháp bảo đảm khác như thế chấp, cầm cố hay bảo lãnh. Bảo lưu quyền sở hữu có đặc điểm là tài sản vẫn do bên vay chiếm hữu và sử dụng nhưng quyền sở hữu vẫn thuộc bên cho vay, trong khi thế chấp là quyền sở hữu đã thuộc về bên vay nhưng tài sản được dùng để bảo đảm nghĩa vụ. Ngoài ra, thí sinh cần nắm rõ điều kiện có hiệu lực đối với người thứ ba theo quy định pháp luật, đặc biệt là yêu cầu về hình thức hợp đồng và đăng ký công khai trong một số trường hợp nhất định.