Chia tách doanh nghiệp (Enterprise Spin-off) là hình thức tổ chức lại doanh nghiệp trong đó một công ty chuyển một phần tài sản, quyền và nghĩa vụ của mình để thành lập một hoặc nhiều công ty mới. Doanh nghiệp bị tách vẫn tiếp tục tồn tại và hoạt động song song với công ty mới được hình thành, đồng thời các công ty mới cũng được cấp đăng ký kinh doanh độc lập. Đây là một trong những phương thức quan trọng để tái cơ cấu doanh nghiệp, tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi và tối ưu hóa giá trị cho cổ đông.
Theo quy định pháp luật Việt Nam, quy trình tách doanh nghiệp được thực hiện theo các bước cơ bản sau: thứ nhất, doanh nghiệp bị tách phải thông qua nghị quyết, quyết định về việc tách tại Đại hội đồng cổ đông hoặc Hội đồng thành viên, đồng thời xây dựng phương án tách chi tiết bao gồm việc xác định tài sản, nghĩa vụ được chuyển giao và giá trị phần vốn góp. Thứ hai, các bên liên quan thực hiện nghĩa vụ thông báo cho chủ nỗ và đăng công bố thông tin trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp trong thời hạn mười lăm ngày. Thứ ba, sau khi hoàn tất thủ tục đăng ký kinh doanh, công ty mới chính thức được thành lập và kế thừa các quyền, nghĩa vụ được chuyển giao. Đặc điểm quan trọng nhất là công ty bị tách không chấm dứt pháp nhân mà chỉ chuyển giao một phần tài sản và hoạt động, khác biệt hoàn toàn với hình thức chia doanh nghiệp (trong đó công ty bị chia chấm dứt tồn tại).
Trong thực tế tại Việt Nam, hình thức tách doanh nghiệp được nhiều tập đoàn lớn áp dụng để tái cơ cấu hoạt động kinh doanh. Ví dụ điển hình là việc nhiều tập đoàn bất động sản tách bộ phận quản lý tòa nhà thành công ty dịch vụ riêng để chuyên môn hóa hoạt động và tối ưu thuế, hoặc các ngân hàng thương mại tách công ty con hoạt động trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng thành pháp nhân độc lập. Một số trường hợp doanh nghiệp nhà nước thực hiện tách bộ phận kinh doanh dịch vụ phi ngân hàng ra khỏi hoạt động chính nhằm đáp ứng yêu cầu quản trị rủi ro. Gần đây, nhiều doanh nghiệp công nghệ tài chính cũng lựa chọn tách bộ phận ví điện tử hoặc thanh toán thành công ty riêng để đáp ứng yêu cầu về giấy phép hoạt động của Ngân hàng Nhà nước.
Về mặt pháp lý, hoạt động tách doanh nghiệp được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Doanh nghiệp năm 2020 (Luật số 59/2020/QH14), cụ thể tại Điều 195 đến Điều 200 về tách doanh nghiệp. Nghị định số 01/2021/NĐ-CP ngày 04 tháng 01 năm 2021 của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp quy định chi tiết về hồ sơ và trình tự thực hiện đăng ký tách doanh nghiệp. Ngoài ra, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 14/2008/QH12 (sửa đổi, bổ sung) và Thông tư 78/2014/TT-BTC có những quy định liên quan đến nghĩa vụ thuế khi tách doanh nghiệp, đặc biệt là vấn đề chuyển giao lỗ và xác định thu nhập chịu thuế. Đối với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng, tài chính, cần tuân thủ thêm các quy định riêng của Ngân hàng Nhà nước về tái cơ cấu tổ chức tín dụng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ ba khái niệm thường gây nhầm lẫn: tách doanh nghiệp (spin-off) - công ty bị tách vẫn tồn tại, chia doanh nghiệp (split-up) - công ty bị chia chấm dứt, và sáp nhập doanh nghiệp (merger) - một hoặc nhiều công ty bị sáp nhập vào một công ty khác. Ngoài ra, cần nhớ nguyên tắc kế thừa nghĩa vụ thuế và quyền lợi của chủ nỗ theo nguyên tắc phân chia tỷ lệ tài sản chuyển giao, cùng thời hạn thông báo cho chủ nỗ là mười lăm ngày theo quy định. Khi làm bài thi, thí sinh nên chú trọng phân tích điều kiện, hồ sơ, trình tự thủ tục và đặc biệt là quyền, nghĩa vụ của các bên liên quan trong quá trình tách doanh nghiệp.