Đăng ký biện pháp bảo đảm trực tuyến là hình thức đăng ký giao dịch bảo đảm được thực hiện thông qua hệ thống công nghệ thông tin do Trung tâm Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm bằng tài sản (trực thuộc Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp) quản lý và vận hành. Đây là phương thức đăng ký hiện đại, cho phép các bên tham gia giao dịch bảo đảm thực hiện việc đăng ký, sửa đổi, xóa đăng ký thông qua môi trường mạng internet thay vì phải nộp hồ sơ bằng bản giấy trực tiếp tại cơ quan đăng ký như phương thức truyền thống.
Theo quy định hiện hành, việc đăng ký biện pháp bảo đảm trực tuyến được thực hiện trên Cổng đăng ký trực tuyến tại địa chỉ dangky.gov.vn. Người đăng ký cần có tài khoản truy cập hệ thống, sử dụng chữ ký số hoặc tài khoản định danh điện tử để xác thực, sau đó nhập các thông tin về giao dịch bảo đảm như thông tin bên bảo đảm, bên được bảo đảm, tài sản bảo đảm, nội dung nghĩa vụ được bảo đảm và thời hạn bảo đảm. Hệ thống sẽ tự động cấp mã số đăng ký và xác nhận thời điểm đăng ký hợp lệ theo quy định pháp luật, đảm bảo tính minh bạch và khả năng tra cứu công khai. Thời điểm pháp lý của việc đăng ký được tính từ thời điểm hệ thống ghi nhận thông tin đăng ký hợp lệ, có giá trị xác lập thứ tự ưu tiên giữa các bên cùng thực hiện đăng ký đối với cùng một tài sản.
Trong hoạt động ngân hàng Việt Nam, đăng ký biện pháp bảo đảm trực tuyến được áp dụng rất phổ biến khi các ngân hàng thương mại và công ty tài chính cho khách hàng vay vốn có thế chấp, cầm cố tài sản. Ví dụ, khi một khách hàng cá nhân vay mua nhà tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) với tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, ngân hàng và khách hàng có thể cùng đăng nhập hệ thống để hoàn tất thủ tục đăng ký thế chấp chỉ trong vòng vài giờ làm việc thay vì phải chờ đợi nhiều ngày như phương thức truyền thống. Điều này giúp rút ngắn đáng kể thời gian giải ngân, giảm chi phí hành chính, hạn chế rủi ro gian lận hồ sơ giấy và nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng cho ngân hàng.
Về cơ sở pháp lý, hoạt động đăng ký biện pháp bảo đảm trực tuyến được quy định tại Nghị định số 21/2021/NĐ-CP ngày 19/3/2021 của Chính phủ quy định thi hành Bộ luật Dân sự về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, Nghị định số 99/2022/NĐ-CP ngày 30/11/2022 về đăng ký biện pháp bảo đảm, Thông tư số 09/2021/TT-BTP ngày 15/11/2021 của Bộ Tư pháp hướng dẫn đăng ký biện pháp bảo đảm và Thông tư số 01/2023/TT-BTP sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 09/2021/TT-BTP. Các văn bản này quy định chi tiết về hồ sơ, trình tự, thủ tục đăng ký, điều kiện đăng ký trực tuyến cũng như giá trị pháp lý của việc đăng ký qua hệ thống điện tử.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng đăng ký biện pháp bảo đảm trực tuyến có giá trị pháp lý tương đương với đăng ký bằng bản giấy nộp trực tiếp, và thời điểm đăng ký hợp lệ được xác định theo thời điểm hệ thống tiếp nhận thông tin thành công. Thí sinh cần nắm vững nguyên tắc ưu tiên theo thời điểm đăng ký để xác định thứ tự ưu tiên khi xử lý tài sản bảo đảm, hiểu rõ vai trò của mã số đăng ký trong việc tra cứu và chứng minh giao dịch bảo đảm, đồng thời phân biệt được các trường hợp bắt buộc đăng ký với các trường hợp đăng ký theo yêu cầu của các bên. Ngoài ra, cần chú ý phân biệt giữa đăng ký biện pháp bảo đảm trực tuyến với đăng ký quyền sở hữu tài sản tại các cơ quan có thẩm quyền khác như Văn phòng đăng ký đất đai hay cơ quan đăng ký tàu biển.