Điều chỉnh hợp đồng do bất khả kháng ngân hàng là việc các bên tham gia hợp đồng tín dụng, hợp đồng dịch vụ ngân hàng hoặc các giao dịch tài chính thương lượng lại các điều khoản đã cam kết khi xảy ra sự kiện bất khả kháng. Sự kiện này làm cho một hoặc các bên không thể thực hiện đầy đủ nghĩa vụ hợp đồng như đã thỏa thuận ban đầu. Đây là cơ chế pháp lý nhằm cân bằng lợi ích giữa các bên trong bối cảnh có biến động bất thường ngoài ý muốn.
Trong lĩnh vực ngân hàng, hợp đồng tín dụng thường có thời hạn dài và gắn liền với nhiều yếu tố kinh tế - xã hội. Khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh, khủng hoảng tài chính hoặc các sự kiện bất khả kháng khác, khách hàng có thể mất khả năng trả nợ đúng hạn hoặc ngân hàng không thể thực hiện nghĩa vụ cung cấp vốn, dịch vụ như đã cam kết. Theo đó, các bên được quyền đàm phán để điều chỉnh lãi suất, kỳ hạn trả nợ, miễn giảm phạt, hoặc tạm hoãn thực hiện hợp đồng. Việc điều chỉnh phải được lập thành phụ lục hợp đồng hoặc hợp đồng sửa đổi, bổ sung có xác nhận của cả hai bên. Quyết định điều chỉnh cần dựa trên nguyên tắc thiện chí, công bằng và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
Trong đại dịch Covid-19, nhiều ngân hàng thương mại Việt Nam đã chủ động điều chỉnh hợp đồng tín dụng với khách hàng cá nhân và doanh nghiệp bị ảnh hưởng. Cụ thể, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho phép các tổ chức tín dụng cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ và miễn giảm lãi phạt cho khách hàng gặp khó khăn. Một số hợp đồng vay mua nhà, vay sản xuất kinh doanh đã được gia hạn trả nợ gốc và lãi từ 6 đến 12 tháng mà không bị chuyển nhóm nợ xấu. Điều này giúp khách hàng vượt qua giai đoạn khó khăn đồng thời giảm áp lực nợ xấu cho toàn hệ thống ngân hàng.
Cơ sở pháp lý cho việc điều chỉnh hợp đồng do bất khả kháng được quy định tại Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015 về sự kiện bất khả kháng và Điều 421 về sửa đổi hợp đồng. Ngoài ra, Thông tư 01/2020/TT-NHNN, Thông tư 03/2020/TT-NHNN và Thông tư 06/2024/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước quy định cụ thể về cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn giảm lãi, giữ nguyên nhóm nợ trong các trường hợp bất khả kháng. Nghị định 02/2024/NĐ-CP về hoạt động phòng cháy, chữa cháy cũng gián tiếp ảnh hưởng đến nghĩa vụ bảo hiểm tài sản thế chấp ngân hàng.
Đối với người ông thi ngân hàng, cần phân biệt rõ giữa "bất khả kháng" và "sự kiện không lường trước" vì hai khái niệm này có cơ sở pháp lý và hệ quả khác nhau, trong đó bất khả kháng dẫn đến miễn trách nhiệm hoàn toàn, còn sự kiện không lường trước chỉ là căn cứ để yêu cầu điều chỉnh hợp đồng. Thí sinh cũng cần nắm vững các Thông tư hướng dẫn của NHNN về cơ cấu nợ và biết cách áp dụng đồng thời Bộ luật Dân sự với các quy định chuyên ngành ngân hàng khi xử lý tình huống thực tế.