Điều kiện về vốn khi cấp giấy phép là tập hợp các yêu cầu bắt buộc về mức vốn điều lệ tối thiểu, nguồn gốc vốn hợp pháp, cơ cấu cổ đông sáng lập và thời hạn góp vốn mà một tổ chức phải đáp ứng để được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cấp giấy phép thành lập và hoạt động ngân hàng, tổ chức tín dụng. Đây là một trong những điều kiện tiên quyết nhằm đảm bảo năng lực tài chính, tính an toàn và sự ổn định của hệ thống ngân hàng ngay từ khi thành lập.
Theo quy định hiện hành, mức vốn điều lệ tối thiểu được phân biệt theo loại hình tổ chức tín dụng: ngân hàng thương mại cổ phần, ngân hàng liên doanh và chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải có mức vốn điều lệ tối thiểu cao nhất; công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính có mức thấp hơn; quỹ tín dụng nhân dân và ngân hàng hợp tác xã có mức thấp nhất. Nguồn vốn góp phải có nguồn gốc hợp pháp, không được sử dụng vốn vay, vốn huy động từ các tổ chức tín dụng khác để góp vốn. Cổ đông sáng lập phải minh bạch về tài chính, không thuộc diện cấm tham gia quản lý, điều hành tổ chức tín dụng. NHNN sẽ thẩm tra hồ sơ, xác minh nguồn gốc vốn trước khi cấp phép, đồng thời giám sát tiến độ góp vốn đầy đủ trong thời hạn quy định.
Ví dụ, khi thành lập một ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam hiện nay, các cổ đông sáng lập phải chứng minh năng lực tài chính với tổng mức vốn điều lệ tối thiểu theo quy định, trong đó cổ đông là cá nhân phải có giấy xác nhận của cơ quan thuế về thu nhập hợp pháp, cổ đông là tổ chức phải có báo cáo tài chính được kiểm toán. Trường hợp Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB) hay nhiều ngân hàng cổ phần nhỏ gặp khó khăn trong việc tăng vốn điều lệ để đáp ứng tiêu chuẩn Basel II, NHNN đã nhiều lần yêu cầu các đơn vị này lập phương án tăng vốn hoặc thực hiện sáp nhập, hợp nhất.
Điều kiện về vốn khi cấp giấy phép được quy định chủ yếu tại Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Nghị định 86/2019/NĐ-CP về điều kiện kinh doanh của ngân hàng, tổ chức tín dụng phi ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, Thông tư 40/2011/TT-NHNN quy định về mức vốn điều lệ tối thiểu và các thông tư hướng dẫn liên quan. Ngoài ra, NHNN còn áp dụng các chuẩn mực quốc tế về Basel để yêu cầu các ngân hàng duy trì tỷ lệ an toàn vốn trong suốt quá trình hoạt động, không chỉ riêng lúc thành lập.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ giữa vốn điều lệ (vốn pháp định ban đầu) và vốn tự có (CAR theo chuẩn Basel) trong quá trình hoạt động. Khi học về điều kiện cấp phép, cần nhớ đầy đủ bốn nhóm điều kiện gồm: vốn, nhân sự, cơ sở vật chất và phương án kinh doanh khả thi. Nội dung về mức vốn điều lệ tối thiểu từng loại hình tổ chức tín dụng là câu hỏi thường gặp trong các kỳ thi chứng chỉ hành nghề chứng khoán, thi tuyển công chức NHNN và thi nâng ngạch ngân hàng.