Đối tượng không được cấp tín dụng là những cá nhân, tổ chức bị pháp luật ngân hàng cấm hoặc hạn chế nhận cấp tín dụng từ tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài nhằm đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng, phòng ngừa rủi ro xung đột lợi ích và bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền. Việc xác định đối tượng không được cấp tín dụng là yêu cầu bắt buộc trong quy trình thẩm định và phê duyệt khoản vay tại mọi tổ chức tín dụng hoạt động tại Việt Nam.
Theo Luật Các tổ chức tín dụng 2024, các đối tượng không được cấp tín dụng bao gồm: thành viên Hội đồng thành viên, Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng giám đốc (Giám đốc), Phó Tổng giám đốc (Phó Giám đốc) của chính tổ chức tín dụng cho vay; cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột của những người nêu trên. Ngoài ra, doanh nghiệp có một trong các đối tượng trên sở hữu trên 10% vốn điều lệ hoặc doanh nghiệp mà tổ chức tín dụng nắm giữ trên 10% vốn điều lệ cũng thuộc nhóm bị cấm. Nguyên tắc hoạt động ở đây dựa trên việc loại bỏ các giao dịch có khả năng gây xung đột lợi ích, lạm dụng chức vụ hoặc giao dịch với bên liên quan gây rủi ro cho tổ chức tín dụng. Tổ chức tín dụng phải kiểm tra, rà soát đối tượng khách hàng trước khi cấp tín dụng thông qua hệ thống thông tin tín dụng, dữ liệu nội bộ và các nguồn thông tin hợp pháp khác.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, khi một khách hàng cá nhân đến vay vốn tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), nhân viên tín dụng phải đối chiếu họ tên, mối quan hệ gia đình với danh sách cán bộ quản lý của ngân hàng để loại trừ trường hợp khách hàng là người thân của lãnh đạo. Tương tự, nếu Công ty A muốn vay vốn tại Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) nhưng ông Nguyễn Văn X - Phó Tổng giám đốc ACB - đang sở hữu 15% cổ phần tại Công ty A, thì Công ty A hoàn toàn không được nhận tín dụng từ ACB. Trường hợp vi phạm, tổ chức tín dụng và cá nhân có liên quan sẽ bị xử phạt theo quy định pháp luật, đồng thời khoản cấp tín dụng phải được thu hồi, xử lý theo quy định nội bộ.
Các văn bản pháp lý liên quan trực tiếp gồm: Luật Các tổ chức tín dụng 2024 (số 32/2024/QH15) thay thế Luật 2010, đặc biệt tại các điều khoản về giới hạn cấp tín dụng và đối tượng không được cấp tín dụng; Nghị định 169/2024/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng; các Thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước về quản lý rủi ro tín dụng và giao dịch với bên liên quan. Ngoài ra, Hiến pháp 2013 và Bộ luật Dân sự cũng là cơ sở pháp lý nền tảng cho các quy định hạn chế này.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần ghi nhớ rõ danh sách đối tượng không được cấp tín dụng theo Luật 2024, phân biệt với giới hạn cấp tín dụng (mức dư nợ tối đa 5%, 10%, 15%, 20%, 25% vốn tự có tùy đối tượng) và giao dịch với bên liên quan. Lưu ý rằng việc cấm cấp tín dụng là tuyệt đối (zero limit), khác với giới hạn cấp tín dụng vẫn cho phép ở một mức nhất định. Khi làm bài thi, cần đọc kỹ đề bài để tránh nhầm lẫn giữa hai khái niệm này vì chúng thường xuất hiện trong cùng một nhóm câu hỏi.