Đóng tài khoản ngân hàng theo pháp luật là hành vi chấm dứt hoạt động của tài khoản thanh toán tại ngân hàng, được thực hiện theo yêu cầu của chủ tài khoản hoặc theo quyết định của ngân hàng trên cơ sở quy định pháp luật hiện hành, nhằm đảm bảo quyền tài sản và nghĩa vụ thanh toán của các bên liên quan được giải quyết dứt điểm trước khi tài khoản chính thức ngừng hoạt động.
Căn cứ theo Điều 16 Thông tư 22/2019/TT-NHNN ngày 25/11/2019 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, việc đóng tài khoản được thực hiện khi chủ tài khoản có yêu cầu bằng văn bản gửi đến ngân hàng, hoặc khi tài khoản không phát sinh giao dịch trong một thời gian dài theo thỏa thuận trong hợp đồng mở tài khoản. Trước khi đóng, chủ tài khoản phải hoàn tất các nghĩa vụ thanh toán, hoàn trả số dư, thẻ ngân hàng, sổ tiết kiệm (nếu có) cho ngân hàng quản lý. Ngân hàng có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho chủ tài khoản về ngày đóng tài khoản, đồng thời thực hiện chi trả số dư tiền gửi còn lại cho khách hàng theo phương thức đã thỏa thuận. Trường hợp ngân hàng chủ động đóng tài khoản phải có căn cứ pháp lý rõ ràng và thông báo trước cho khách hàng theo đúng quy trình.
Ví dụ thực tế, khi một cá nhân chuyển sang làm việc tại nước ngoài và không có nhu cầu sử dụng tài khoản tại ngân hàng thương mại trong nước, họ có thể nộp đơn đề nghị đóng tài khoản kèm theo giấy tờ tùy thân và số dư tài khoản được hoàn trả qua hình thức chuyển khoản quốc tế hoặc tiền mặt. Một trường hợp khác là doanh nghiệp giải thể theo quyết định của cơ quan đăng ký kinh doanh phải đóng toàn bộ tài khoản doanh nghiệp tại các ngân hàng theo quy trình pháp luật quy định. Ngoài ra, các ngân hàng cũng có thể chủ động đóng tài khoản ngủ không, tài khoản của khách hàng đã qua đời mà không có người thừa kế đăng ký, hoặc tài khoản vi phạm quy định phòng chống rửa tiền.
Về mặt pháp lý, ngoài Thông tư 22/2019/TT-NHNN nêu trên, việc đóng tài khoản còn được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự 2015 (Luật số 91/2015/QH13) tại các điều khoản về hợp đồng và quyền tài sản, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 (Luật số 32/2024/QH15) cùng các văn bản hướng dẫn thi hành. Đối với tài khoản doanh nghiệp, còn tuân thủ theo Luật Doanh nghiệp 2020 và các nghị định hướng dẫn về đăng ký kinh doanh. Trong trường hợp tài khoản liên quan đến tranh chấp hoặc nghĩa vụ thi hành án, việc đóng tài khoản phải phối hợp với cơ quan thi hành án dân sự hoặc tòa án có thẩm quyền.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng đóng tài khoản là chấm dứt hoàn toàn quan hệ tài khoản chứ không đồng nhất với việc tạm khóa tài khoản. Học viên cần phân biệt rõ giữa đóng tài khoản theo yêu cầu của khách hàng và đóng tài khoản theo quyết định của ngân hàng, đồng thời nắm vững trình tự thủ tục, thời hạn xử lý và quyền của các bên theo quy định tại Điều 16 Thông tư 22/2019/TT-NHNN để vận dụng chính xác trong các câu hỏi trắc nghiệm và tình huống pháp lý.