Giãn nợ khoản vay ngân hàng (tiếng Anh: Bank Loan Extension) là việc tổ chức tín dụng và khách hàng vay thỏa thuận kéo dài thời hạn trả nợ gốc so với thời hạn đã cam kết trong hợp đồng tín dụng ban đầu. Đây là một hình thức cơ cấu lại nợ, được áp dụng khi khách hàng gặp khó khăn tài chính tạm thời nhưng vẫn có khả năng thanh toán nợ trong tương lai, giúp khách hàng tránh được tình trạng nợ xấu và bảo toàn mối quan hệ tín dụng với ngân hàng.
Về cách thức hoạt động, việc giãn nợ được thực hiện thông qua việc ký kết phụ lục hợp đồng tín dụng hoặc hợp đồng sửa đổi, bổ sung, trong đó quy định rõ thời hạn trả nợ mới, lịch trả nợ cụ thể và các điều khoản liên quan đến lãi suất, phí phạt. Khách hàng thường phải có đơn đề nghị giãn nợ nêu rõ lý do, kèm theo phương án kinh doanh khả thi và cam kết trả nợ. Tổ chức tín dụng sẽ thẩm định lại khả năng trả nợ của khách hàng, đánh giá lại tài sản bảo đảm trước khi quyết định. Lãi suất áp dụng cho phần nợ được giãn có thể được điều chỉnh theo thỏa thuận giữa hai bên. Trường hợp khoản vay có tài sản bảo đảm, hai bên phải đăng ký sửa đổi giao dịch bảo đảm tại cơ quan có thẩm quyền để đảm bảo hiệu lực pháp lý của việc giãn nợ.
Ví dụ thực tế trong ngân hàng Việt Nam, một doanh nghiệp xuất nhập khẩu có khoản vay 10 tỷ đồng đáo hạn vào ngày 30/6/2023 nhưng do đơn hàng bị chậm nên chưa thu được tiền hàng. Doanh nghiệp đề nghị ngân hàng giãn nợ thêm 6 tháng, ngân hàng sau khi thẩm định đã đồng ý kéo dài thời hạn trả nợ gốc đến ngày 31/12/2023, đồng thời điều chỉnh lịch trả nợ phù hợp với dòng tiền dự kiến. Trong giai đoạn COVID-19 vừa qua, các ngân hàng thương mại Việt Nam đã thực hiện giãn nợ cho hàng triệu khách hàng cá nhân và doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi đại dịch theo các chính sách hỗ trợ của Ngân hàng Nhà nước, qua đó giúp nhiều doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn và phục hồi sản xuất kinh doanh.
Về quy định pháp lý, việc giãn nợ được điều chỉnh chủ yếu bởi Thông tư 39/2016/TT-NHNN quy định về cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng và Thông tư 11/2021/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 39. Đặc biệt, Thông tư 01/2020/TT-NHNN cùng các thông tư sửa đổi bổ sung gồm Thông tư 03/2020/TT-NHNN, Thông tư 14/2021/TT-NHNN và Thông tư 02/2023/TT-NHNN quy định cụ thể về cơ cấu lại nợ, giãn nợ trong bối cảnh khó khăn do COVID-19 và sau đại dịch. Ngoài ra, Bộ luật Dân sự 2015, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành cũng có những quy định liên quan đến việc sửa đổi hợp đồng tín dụng và bảo đảm tiền vay.
Lưu ý quan trọng cho người ôn thi ngân hàng: cần phân biệt rõ giãn nợ với các hình thức cơ cấu lại nợ khác như khoanh nợ, miễn giảm lãi, chuyển nợ quá hạn thành nợ gốc mới hay chuyển nợ thành vốn góp cổ phần. Giãn nợ chỉ làm thay đổi thời hạn trả nợ gốc mà không làm thay đổi các yếu tố khác của khoản vay như số tiền gốc, lãi suất hay mục đích vay. Khi làm bài thi, cần chú ý đến việc phân loại nhóm nợ sau giãn nợ theo Thông tư 11/2021 và ảnh hưởng đến việc trích lập dự phòng rủi ro của tổ chức tín dụng. Ngoài ra, thí sinh cần nắm vững trình tự, thủ tục giãn nợ và điều kiện được giãn nợ theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.