Giao dịch thoả thuận niêm yết là gì?

Giao dịch thoả thuận niêm yết là gì?

Giao dịch thoả thuận niêm yết (tiếng Anh: Block Trade hoặc Off-Market Transaction) là hình thức giao dịch mua bán khối lượng lớn chứng khoán được thực hiện thông qua thoả thuận trực tiếp giữa các bên, không thông qua hệ thống giao dịch của sở giao dịch chứng khoán. Hình thức này thường có sự tham gia môi giới của ngân hàng đầu tư hoặc công ty chứng khoán và áp dụng cho các giao dịch có khối lượng từ 20.000 cổ phiếu trở lên.

Nói cách khác, thay vì đặt lệnh mua hoặc bán trên sàn giao dịch như nhà đầu tư thông thường, các tổ chức lớn sẽ trực tiếp đàm phán với nhau về giá cả và khối lượng, sau đó hoàn tất giao dịch ngoài thị trường chính thức nhưng vẫn tuân thủ quy định công bố thông tin.

Tại sao giao dịch thoả thuận niêm yết quan trọng trong ngân hàng?

• Giảm thiểu tác động đến giá thị trường: Khi một tổ chức cần bán hoặc mua hàng triệu cổ phiếu trên sàn thông thường, lệnh giao dịch lớn có thể gây biến động giá đáng kể, ảnh hưởng đến lợi ích của chính họ và các nhà đầu tư khác. Giao dịch thoả thuận giúp thực hiện khối lượng lớn mà không gây áp lực lên giá.
• Đảm bảo tính bảo mật: Thông tin về việc một tổ chức lớn đang góp vốn hoặc thoái vốn khỏi một doanh nghiệp chỉ được công bố sau khi giao dịch hoàn tất, tránh tình trạng đầu cơ dựa trên tin đồn.
• Tăng tính thanh khoản cho thị trường tổ chức: Giao dịch thoả thuận tạo ra một kênh giao dịch riêng biệt cho các lệnh có quy mô lớn, giúp thị trường chứng khoán hoạt động hiệu quả hơn.
• Vai trò của ngân hàng đầu tư: Ngân hàng đầu tư đóng vai trò trung gian môi giới, tư vấn giá cả, tìm kiếm đối tác và đảm bảo thương vụ diễn ra thuận lợi, từ đó tạo ra nguồn thu phí dịch vụ đáng kể.

Cách hoạt động của giao dịch thoả thuận niêm yết

Quy trình thực hiện giao dịch thoả thuận niêm yết bao gồm các bước sau:

Bước 1 - Khởi tạo yêu cầu: Một bên có nhu cầu bán hoặc mua lượng lớn chứng khoán (thường từ 20.000 cổ phiếu trở lên) liên hệ với ngân hàng đầu tư hoặc công ty chứng khoán làm trung gian.

Bước 2 - Tìm kiếm đối tác và thương lượng: Ngân hàng đầu tư sẽ tiến hành tìm kiếm đối tác phù hợp trong mạng lưới khách hàng tổ chức của mình. Hai bên sẽ thương lượng về giá cả và khối lượng dựa trên giá tham chiếu trên thị trường tại thời điểm giao dịch.

Bước 3 - Ký kết hợp đồng thoả thuận: Sau khi đạt được thỏa thuận về các điều khoản, các bên ký kết hợp đồng mua bán chứng khoán.

Bước 4 - Thực hiện thanh toán: Giao dịch được thực hiện bên ngoài sàn giao dịch. Thời gian thanh toán thường kéo dài hơn so với giao dịch thông thường trên sàn (thường từ 3-5 ngày làm việc).

Bước 5 - Báo cáo và công bố thông tin: Giao dịch được báo cáo cho Sở Giao dịch Chứng khoán trong thời hạn quy định để đảm bảo tính minh bạch của thị trường.

Công thức tính giá trong giao dịch thoả thuận:

Giá giao dịch thoả thuận thường được xác định theo công thức:

Giá thoả thuận = Giá tham chiếu ± Biên độ điều chỉnh

Trong đó, biên độ điều chỉnh được các bên thương lượng dựa trên cung cầu thị trường và quy mô giao dịch.

Ví dụ thực tế

Ví dụ 1 - Quỹ đầu tư nước ngoài thoái vốn lớn: Giả sử Quỹ Đầu tư C sở hữu 5 triệu cổ phiếu của Công ty D (mã chứng khoán XYZ) với giá tham chiếu hiện tại là 45.000 đồng/cổ phiếu. Quỹ muốn thoái vốn toàn bộ. Nếu bán trên sàn, lệnh bán khổng lồ này sẽ đẩy giá cổ phiếu XYZ giảm mạnh. Thay vào đó, Quỹ C liên hệ Ngân hàng Đầu tư E để thực hiện giao dịch thoả thuận. Ngân hàng E tìm được Quỹ F sẵn sàng mua với giá 44.500 đồng/cổ phiếu (chênh 500 đồng so với giá tham chiếu). Tổng giá trị giao dịch đạt 222,5 tỷ đồng (5 triệu × 44.500), và không có bất kỳ biến động giá bất thường nào trên sàn.

Ví dụ 2 - Công ty chứng khoán góp vốn chiến lược: Công ty G có nhu cầu bán 2 triệu cổ phiếu của Công ty H với giá thị trường 28.000 đồng/cổ phiếu. Doanh nghiệp này liên hệ công ty chứng khoán để thực hiện giao dịch thoả thuận. Sau khi thương lượng, hai bên đồng ý mức giá 27.750 đồng/cổ phiếu (chênh lệch 250 đồng). Giao dịch hoàn tất với tổng giá trị 55,5 tỷ đồng, được báo cáo Sở Giao dịch Chứng khoán trong vòng 24 giờ theo quy định.

Phân biệt với thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp trong đề thi

1. Theo quy định hiện hành tại Việt Nam, khối lượng tối thiểu để một giao dịch chứng khoán được coi là giao dịch thoả thuận niêm yết là bao nhiêu?

2. Điểm khác biệt cốt lõi giữa giao dịch thoả thuận niêm yết và giao dịch khớp lệnh thông thường trên sàn là gì?

3. Ai đóng vai trò trung gian môi giới chính trong các giao dịch thoả thuận niêm yết có quy mô lớn?

4. Mục đích chính của việc quy định thời hạn báo cáo giao dịch thoả thuận niêm yết cho Sở Giao dịch Chứng khoán là gì?

5. Tại sao các quỹ đầu tư nước ngoài thường ưu tiên sử dụng hình thức giao dịch thoả thuận niêm yết thay vì bán trên sàn khi thoái vốn khỏi doanh nghiệp niêm yết?

Tổng kết

Giao dịch thoả thuận niêm yết là công cụ quan trọng trong thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt phục vụ nhu cầu của các tổ chức đầu tư lớn muốn thực hiện lệnh khối lượng lớn mà không gây biến động giá thị trường. Điểm mấu chốt cần nhớ là giao dịch này được thực hiện ngoài sàn, có khối lượng tối thiểu 20.000 cổ phiếu, và bắt buộc phải báo cáo cho Sở Giao dịch Chứng khoán.

Khi ôn thi tuyển dụng ngân hàng, các bạn cần nắm vững quy trình hoạt động, điều kiện áp dụng và phân biệt rõ ràng với các hình thức giao dịch khác trên thị trường chứng khoán. Đây là kiến thức nền tảng thuộc lĩnh vực ngân hàng đầu tư, thường xuyên xuất hiện trong các đề thi về chứng khoán và thị trường tài chính.