GloBE Rules (viết tắt của Global Anti-Base Erosion Rules, tạm dịch: Quy tắc chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu) là tập hợp các quy tắc pháp lý quốc tế do OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) và G20 xây dựng trong khuôn khổ Khung sáng kiến toàn cầu về xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận (BEPS — Base Erosion and Profit Shifting). Quy tắc này được công bố chính thức vào tháng 12/2021 và bắt đầu có hiệu lực triển khai từ năm 2024. Mục tiêu cốt lõi của GloBE Rules là đảm bảo rằng các tập đoàn đa quốc gia (Multinational Enterprises — MNE) phải nộp thuế ở mức tối thiểu 15% trên lợi nhuận tại bất kỳ quốc gia nào họ hoạt động, qua đó chấm dứt tình trạng "cạnh tranh thuế" không lành mạnh giữa các quốc gia và ngăn chặn việc dịch chuyển lợi nhuận sang các "thiên đường thuế" (tax havens).
Theo đó, GloBE Rules áp dụng cho các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu Euro trở lên trong ít nhất hai trong bốn năm tài chính liên tiếp trước đó. Khi một công ty con hoặc chi nhánh của tập đoàn hoạt động tại một quốc gia nhưng chỉ nộp thuế hiệu quả (Effective Tax Rate — ETR) dưới ngưỡng 15% do hưởng ưu đãi đầu tư, miễn giảm thuế hoặc áp dụng giá chuyển nhượng (transfer pricing) không phù hợp, phần chênh lệch sẽ bị đánh thuế bổ sung (Top-up Tax) nhằm đưa mức thuế hiệu quả đạt ngưỡng tối thiểu toàn cầu.
Thuật ngữ tiếng Anh: Global Anti-Base Erosion Rules (GloBE Rules) Lĩnh vực: Thuế & Pháp luật
Đặc điểm và phân loại
GloBE Rules được xây dựng dựa trên hai trụ cột chính và một số quy tắc bổ trợ, mỗi quy tắc có cơ chế vận hành và phạm vi áp dụng riêng biệt:
Bảng phân loại các quy tắc trong GloBE
| Quy tắc | Tên tiếng Anh | Cơ chế hoạt động | Phạm vi áp dụng |
|---|---|---|---|
| IIR — Quy tắc thuế thu nhập nội địa bổ sung | Income Inclusion Rule | Công ty mẹ tại quốc gia áp dụng IIR phải nộp thuế bổ sung cho phần lợi nhuận của công ty con ở nước ngoài chưa bị đánh thuế đủ 15% | Áp dụng cho công ty mẹ cuối cùng (Ultimate Parent Entity — UPE) |
| UTPR — Quy tắc thuế chuyển lợi nhuận | Undertaxed Profits Rule | Quốc gia thu hồi phần thuế thiếu hụt thông qua việc từ chối khấu trừ chi phí hoặc điều chỉnh tương đương | Áp dụng khi quốc gia của UPE chưa áp dụng IIR |
| QDMTT — Thuế bổ sung trong nước đủ tiêu chuẩn | Qualified Domestic Minimum Top-up Tax | Cho phép quốc gia sở tại thu phần thuế bổ sung trước, không để "rơi" sang quốc gia khác | Quốc gia nơi có công ty con hoạt động |
| SBIE — Loại trừ thu nhập dựa trên giá trị thực | Substance-Based Income Exclusion | Loại trừ một phần lợi nhuận khỏi thuế bổ sung dựa trên chi phí lao động và giá trị tài sản hữu hình tại quốc gia sở tại | Khuyến khích đầu tư thực chất |
Đặc điểm nhận biết GloBE Rules
- Ngưỡng áp dụng: Doanh thu hợp nhất tối thiểu 750 triệu Euro trong 2/4 năm gần nhất.
- Mức thuế tối thiểu toàn cầu: 15% trên lợi nhuận GloBE (GloBE Income) sau khi đã loại trừ thu nhập theo SBIE.
- Phạm vi địa lý: Áp dụng cho hoạt động tại tất cả các quốc gia, bao gồm cả các "thiên đường thuế" truyền thống.
- Cơ chế phối hợp: Quy tắc QDMTT được ưu tiên trước, sau đó đến IIR, cuối cùng là UTPR.
- Tính chất: Là quy tắc "lồng ghép" (backstop) — chỉ kích hoạt khi thuế hiệu quả dưới 15%.
- Hiệu lực: Bắt đầu áp dụng từ ngày 01/01/2024 tại nhiều quốc gia thành viên OECD/G20.
Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng
Ví dụ 1: Tập đoàn ngân hàng đa quốc gia hoạt động tại Việt Nam
Ngân hàng A là một ngân hàng thương mại cổ phần lớn tại Việt Nam, thuộc tập đoàn tài chính đa quốc gia có trụ sở chính tại một quốc gia EU. Tập đoàn này có tổng doanh thu hợp nhất khoảng 12 tỷ Euro trong năm tài chính gần nhất, vượt xa ngưỡng 750 triệu Euro. Tại Việt Nam, Ngân hàng A được hưởng ưu đãi thuế TNDN ở mức 10% trong giai đoạn 2020–2025 do đầu tư vào lĩnh vực công nghệ tài chính (Fintech) tại Khu công nghệ cao. Với lợi nhuận trước thuế năm 2024 đạt khoảng 3.200 tỷ VND (~120 triệu EUR), Ngân hàng A chỉ nộp thuế hiệu quả 10%, tức thấp hơn 5% so với ngưỡng 15%.
Theo GloBE Rules, phần chênh lệch 5% sẽ bị đánh thuế bổ sung (Top-up Tax) bằng: 120 triệu EUR × 5% = 6 triệu EUR (~160 tỷ VND). Công ty mẹ tại EU sẽ áp dụng IIR để nộp phần thuế bổ sung này cho cơ quan thuế EU, hoặc nếu Việt Nam đã ban hành QDMTT thì phần thuế này sẽ được nộp ngay tại Việt Nam.
Ví dụ 2: Ngân hàng có chi nhánh tại "thiên đường thuế"
Ngân hàng B là ngân hàng thương mại nhà nước có quy mô tài sản khoảng 2,5 triệu tỷ VND, thuộc tập đoàn có tổng doanh thu hợp nhất đạt 1,8 tỷ Euro. Tập đoàn này duy trì một công ty con tài chính tại Quốc đảo X (một "thiên đường thuế") với mức thuế 0%. Lợi nhuận của công ty con này là 50 triệu EUR được chuyển về công ty mẹ dưới dạng cổ tức, sau đó gửi sang Ngân hàng B tại Việt Nam. Trước đây, khoản lợi nhuận này có thể chỉ chịu thuế 0–5% tại thiên đường thuế. Tuy nhiên, từ năm 2024, với việc áp dụng GloBE Rules, công ty mẹ phải chịu thuế bổ sung 15% trên lợi nhuận GloBE của công ty con, tức khoảng 7,5 triệu EUR thuế Top-up.
Ví dụ 3: Tính toán SBIE cho chi nhánh ngân hàng
Một chi nhánh của Ngân hàng C (thuộc tập đoàn ngân hàng Hàn Quốc) hoạt động tại Việt Nam với tổng chi phí lương nhân viên là 20 triệu USD/năm và giá trị tài sản hữu hình (mặt bằng, máy móc, công nghệ) là 80 triệu USD. Theo cơ chế SBIE, phần lợi nhuận được loại trừ là: 5% × 20 triệu + 5% × 80 triệu = 5 triệu USD. Như vậy, chỉ phần lợi nhuận vượt quá 5 triệu USD mới bị áp dụng Top-up Tax nếu thuế hiệu quả dưới 15%. Điều này khuyến khích các ngân hàng đầu tư thực chất vào cơ sở vật chất và nhân sự tại Việt Nam thay vì chỉ dịch chuyển lợi nhuận trên sổ sách.
GloBE Rules trong các ngôn ngữ khác
| Ngôn ngữ | Thuật ngữ | Phiên âm |
|---|---|---|
| Tiếng Anh | Global Anti-Base Erosion Rules (GloBE Rules) | /ˈɡloʊb ruːlz/ |
| Tiếng Nhật | グローバル税源浸食防止ルール | Gurōbaru zeigen shinshoku bōshi rūru |
| Tiếng Hàn | 글로벌 역외탈세 방지 규칙 | Geulrobeol yeogoe-talse banjangi gyuchik |
| Tiếng Trung | 全球反税基侵蚀规则 | Quánqiú fǎn shuìjī qīnshí guīzé |
| Tiếng Tây Ban Nha | Reglas Globales contra la Erosión de la Base Imponible | /ˈreɣlas ɡloˈβales ˈkon.tɾa la e.ɾoˈsjon de la ˈbase im.poˈni.ble/ |
Câu hỏi thường gặp
GloBE Rules khác gì với BEPS?
BEPS là tên gọi chung của toàn bộ Khung sáng kiến toàn cầu gồm 15 hành động (Action Plan), bao gồm nhiều biện pháp như Điều khoản Đa phương (MLI), quy tắc giá chuyển nhượng, quy tắc chống lạm dụng hiệp định thuế... Trong khi đó, GloBE Rules chỉ là một bộ phận cụ thể nằm trong Hành động 2 (Action 2) và đặc biệt là Trụ cột 2 (Pillar Two) của BEPS, tập trung vào việc áp đặt mức thuế tối thiểu 15% toàn cầu. Nói cách khác, GloBE Rules là công cụ "cứng" nhất của BEPS với cơ chế thuế bổ sung tự động.
Khi nào cần biết về GloBE Rules?
Người làm trong ngành ngân hàng cần nắm vững GloBE Rules trong các trường hợp sau: (1) làm việc tại bộ phận tuân thủ thuế (tax compliance) của ngân hàng thuộc tập đoàn đa quốc gia có doanh thu trên 750 triệu Euro; (2) tham gia các giao dịch liên ngân hàng xuyên biên giới có giá trị lớn; (3) thi tuyển vị trí chuyên viên thuế quốc tế, pháp chế, hoặc quản trị rủi ro (risk management) tại các ngân hàng lớn; (4) tư vấn cho khách hàng doanh nghiệp FDI (doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) đang có kế hoạch tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu.
GloBE Rules ảnh hưởng thế nào đến khách hàng?
Đối với khách hàng cá nhân, GloBE Rules ít tác động trực tiếp vì quy tắc này nhắm vào tập đoàn lớn, không phải cá nhân. Tuy nhiên, đối với khách hàng doanh nghiệp là công ty con hoặc chi nhánh của tập đoàn đa quốc gia, họ có thể phải đối mặt với việc tăng nghĩa vụ báo cáo thuế, giảm ưu đãi thuế khi áp dụng QDMTT, và thay đổi cơ cấu tổ chức để tối ưu hóa chi phí. Các ngân hàng cần chủ động hỗ trợ khách hàng doanh nghiệp trong việc đánh giá tác động thuế, cập nhật hệ thống ERP và chuẩn bị báo cáo theo yêu cầu của GloBE Rules như GloBE Information Return (GIR).
Tổng kết
GloBE Rules đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong hợp tác thuế quốc tế, lần đầu tiên tạo ra một "sàn thuế tối thiểu" chung cho hơn 140 quốc gia thành viên Khung sáng kiến OECD/G20. Đối với ngành ngân hàng Việt Nam — đặc biệt là các ngân hàng thuộc tập đoàn đa quốc gia hoặc có phát hành trái phiếu quốc tế — việc nắm vững GloBE Rules không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp lý mà còn là năng lực cạnh tranh cốt lõi. Người ôn thi tuyển dụng ngân hàng cần ghi nhớ các "mảng kiến thức trọng tâm": ngưỡng 750 triệu Euro, mức thuế 15%, hai trụ cột IIR và UTPR, cơ chế QDMTT và SBIE, cùng khung pháp lý Việt Nam tại Nghị quyết 107/2023/QH15 và Nghị định 132/2020/NĐ-CP. Việc hiểu sâu GloBE Rules sẽ giúp thí sinh tự tin xử lý các câu hỏi về tuân thủ thuế quốc tế, quản trị rủi ro và tư vấn tài chính xuyên biên giới trong các kỳ thi tuyển dụng ngân hàng.