Hợp đồng ủy thác quản lý nợ là thỏa thuận bằng văn bản được ký kết giữa bên ủy thác (thông thường là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài) và bên nhận ủy thác (thường là công ty quản lý nợ, công ty quản lý tài sản hoặc tổ chức có chức năng phù hợp), trong đó bên ủy thác trao quyền cho bên nhận ủy thác thực hiện việc quản lý, theo dõi, đôn đốc, thu hồi và xử lý các khoản nợ phát sinh từ hoạt động cấp tín dụng. Đây là một dạng hợp đồng ủy thác đặc thù trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, có vai trò quan trọng trong công tác xử lý nợ xấu và bảo đảm chất lượng tín dụng của hệ thống ngân hàng.
Theo cơ chế hoạt động, bên ủy thác chuyển giao hồ sơ, tài liệu liên quan đến khoản nợ và ủy quyền cho bên nhận ủy thác thực hiện các công việc cụ thể như: theo dõi dư nợ, nhắc nợ, đôn đốc trả nợ, đàm phán cơ cấu lại nợ, thu hồi nợ, thực hiện các biện pháp bảo đảm, khai thác và xử lý tài sản bảo đảm theo quy định pháp luật. Phạm vi ủy thác có thể áp dụng đối với toàn bộ danh mục nợ hoặc chỉ một số khoản nợ nhất định, có thể ủy thác toàn phần hoặc ủy thác một số công việc. Bên nhận ủy thác phải báo cáo định kỳ tình hình thu hồi nợ cho bên ủy thác và nhận phí ủy thác theo thỏa thuận. Đặc biệt, quyền sở hữu đối với khoản nợ vẫn thuộc về bên ủy thác, khác biệt hoàn toàn với giao dịch mua bán nợ.
Tại Việt Nam, Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) là đơn vị nhận ủy thác điển hình nhất. Các ngân hàng thương mại có thể ủy thác cho VAMC quản lý, khai thác và xử lý các khoản nợ xấu đã được mua bằng trái phiếu đặc biệt. Ngoài ra, các công ty quản lý nợ tư nhân hoạt động theo Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh với ngành nghề quản lý nợ cũng tham gia nhận ủy thác từ các tổ chức tín dụng. Một số ngân hàng còn ủy thác cho các công ty con, công ty trực thuộc để quản lý các khoản nợ đã xử lý rủi ro hoặc nợ cần cơ cấu lại.
Về cơ sở pháp lý, hợp đồng ủy thác quản lý nợ được điều chỉnh chủ yếu bởi các văn bản sau: Bộ luật Dân sự 2015 (Chương 17, Điều 562 đến Điều 569 quy định về hợp đồng ủy thác); Luật Các tổ chức tín dụng 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); Nghị định 53/2013/NĐ-CP ngày 18/05/2013 của Chính phủ về thành lập, tổ chức và hoạt động của công ty quản lý tài sản; Thông tư 09/2015/TT-NHNN ngày 17/06/2015 của Ngân hàng Nhà nước quy định về mua, bán nợ của VAMC; Quyết định 42/2017/QĐ-TTg ngày 15/08/2017 của Thủ tướng Chính phủ về xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng; Thông tư 19/2013/TT-NHNN hướng dẫn mua bán nợ giữa các tổ chức tín dụng.
Đối với người ôn thi chứng chỉ hành nghề và các kỳ thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ: ủy thác quản lý nợ (bên ủy thác vẫn là chủ nợ) với mua bán nợ (chuyển giao quyền sở hữu khoản nợ). Đồng thời, cần nắm vững điều kiện đối với bên nhận ủy thác, các hình thức phí ủy thác, quyền và nghĩa vụ của các bên, cũng như thời hạn ủy thác. Đây là nội dung thường xuất hiện trong các câu hỏi thi liên quan đến xử lý nợ xấu và hoạt động của VAMC.