Kê biên tài sản thi hành án là biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự theo quy định của pháp luật, trong đó cơ quan thi hành án dân sự tiến hành tạm giữ, niêm phong, đánh dấu và lập biên bản đối với tài sản thuộc quyền sở hữu của người phải thi hành án. Mục đích của việc kê biên là để đảm bảo thi hành các nghĩa vụ tài sản như trả nợ, bồi thường, hoặc nộp tiền phạt theo bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Sau khi kê biên, tài sản sẽ được định giá và bán đấu giá công khai để thanh toán tiền cho người được thi hành án.
Quy trình kê biên tài sản được thực hiện theo trình tự nghiêm ngặt quy định tại Luật Thi hành án dân sự. Trước tiên, chấp hành viên ra quyết định thi hành án và thông báo bằng văn bản cho người phải thi hành án về việc kê biên tài sản ít nhất năm ngày trước ngày tiến hành. Việc kê biên phải có sự chứng kiến của đại diện chính quyền địa phương, người được thi hành án và người phải thi hành án, đồng thời phải lập biên bản có chữ ký của các bên liên quan. Tài sản kê biên có thể là bất động sản, động sản, tài khoản ngân hàng, các khoản tiền gửi, giấy tờ có giá và các quyền tài sản khác thuộc quyền sở hữu của người phải thi hành án. Trường hợp người phải thi hành án cố tình trốn tránh hoặc cản trở, chấp hành viên có quyền cưỡng chế kê biên theo quy định pháp luật.
Trong lĩnh vực ngân hàng Việt Nam, kê biên tài sản thi hành án là tình huống thường gặp khi khách hàng vay vốn không trả được nợ và ngân hàng đã khởi kiện ra tòa, tòa án đã tuyên bản án có hiệu lực pháp luật. Ví dụ, khi một khách hàng cá nhân vay mua nhà tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) thế chấp căn hộ nhưng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ trong thời hạn cam kết, ngân hàng có quyền yêu cầu Chi cục Thi hành án dân sự kê biên căn hộ đó. Căn hộ sẽ được tổ chức thẩm định giá và bán đấu giá công khai để thanh toán khoản nợ cho ngân hàng, bao gồm cả gốc, lãi trong hạn, lãi quá hạn và các chi phí phát sinh. Ngoài bất động sản, kê biên còn áp dụng đối với số dư tài khoản tiền gửi, giấy tờ có giá của người phải thi hành án đang lưu ký tại các tổ chức tín dụng.
Việc kê biên tài sản thi hành án được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Thi hành án dân sự năm 2008, được sửa đổi, bổ sung năm 2014 và năm 2022. Cụ thể, các điều khoản từ Điều 90 đến Điều 99 của Luật này quy định chi tiết về kê biên, bán đấu giá tài sản để thi hành án, bao gồm nguyên tắc, trình tự, thủ tục và phạm vi kê biên. Nghị định 33/2020/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Thi hành án dân sự có những quy định cụ thể về thủ tục kê biên đối với từng loại tài sản. Đối với tài sản là bất động sản, việc kê biên cần tuân thủ quy định tại Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn liên quan về đăng ký, chuyển nhượng quyền sử dụng đất.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ giữa kê biên tài sản thi hành án với phong tỏa tài khoản ngân hàng và các biện pháp tạm giữ tài sản trong các giai đoạn tố tụng khác nhau. Kê biên là biện pháp cưỡng chế áp dụng sau khi bản án đã có hiệu lực pháp luật, khác với biện pháp khẩn cấp tạm thời được áp dụng trong giai đoạn tố tụng tại tòa án. Cần lưu ý quyền ưu tiên thanh toán của các chủ nợ có đảm bảo bằng tài sản bị kê biên so với các chủ nợ không có đảm bảo. Nắm vững quy trình kê biên giúp nhân viên ngân hàng xử lý đúng thủ tục khi nhận được quyết định kê biên từ cơ quan thi hành án đối với tài khoản hoặc tài sản đang được quản lý tại ngân hàng, tránh vi phạm pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên.