Ký quỹ ngoại hối pháp lý là việc khách hàng gửi tiền bằng ngoại tệ (USD, EUR, JPY, AUD...) vào tài khoản ký quỹ tại ngân hàng thương mại để đảm bảo thực hiện một nghĩa vụ tài chính, nghĩa vụ tín dụng hoặc nghĩa vụ pháp lý cụ thể đã cam kết. Hình thức ký quỹ này phải tuân thủ nghiêm ngặt Pháp lệnh Ngoại hối, các nghị định hướng dẫn của Chính phủ và các thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) về quản lý ngoại hối, đảm bảo nguồn gốc ngoại tệ hợp pháp và mục đích sử dụng đúng quy định pháp luật.
Theo cơ chế ký quỹ ngoại hối, khi khách hàng có nhu cầu vay vốn bằng đồng Việt Nam hoặc thực hiện các giao dịch bảo lãnh, thanh toán quốc tế, đầu tư..., họ có thể dùng ngoại tệ hiện có để ký quỹ thay cho tài sản bằng VND. Ngân hàng sẽ mở tài khoản ký quỹ riêng bằng ngoại tệ, thực hiện phong tỏa số dư trong suốt thời hạn cam kết và không được sử dụng khoản tiền này cho bất kỳ mục đích nào khác. Trường hợp khách hàng vi phạm nghĩa vụ hoặc đến hạn thanh toán mà không thực hiện được, ngân hàng được quyền sử dụng ngoại tệ ký quỹ để thay thế khách hàng thực hiện nghĩa vụ theo đúng thỏa thuận tại hợp đồng ký quỹ. Toàn bộ quy trình phải được ghi nhận minh bạch trong hệ thống sổ sách kế toán và tuân thủ quy định về tỷ giá quy đổi, đánh giá lại giá trị ký quỹ theo định kỳ.
Ví dụ, Công ty TNHH X có nguồn thu ngoại tệ từ hoạt động xuất khẩu nhưng cần vay 10 tỷ VND để mở rộng sản xuất trong nước. Công ty ký quỹ 400.000 USD tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) để đảm bảo cho khoản vay này. Ngân hàng mở tài khoản ký quỹ riêng, phong tỏa số ngoại tệ và theo dõi tỷ giá hối đoái để đảm bảo giá trị ký quỹ luôn đáp ứng tỷ lệ an toàn tối thiểu theo quy định. Khi Công ty hoàn tất nghĩa vụ trả nợ đúng hạn, số ngoại tệ ký quỹ được giải tỏa và doanh nghiệp có thể chuyển ra nước ngoài, bán lại cho ngân hàng hoặc tiếp tục sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh hợp pháp.
Về cơ sở pháp lý, hoạt động ký quỹ ngoại hối phải tuân thủ Pháp lệnh Ngoại hối năm 2005 (số 28/2005/PL-UBTVQH11) và các văn bản sửa đổi, bổ sung; Nghị định 70/2014/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Pháp lệnh Ngoại hối; các Thông tư của NHNN hướng dẫn về hoạt động cho vay, bảo lãnh và ký quỹ bằng ngoại tệ; Bộ luật Dân sự 2015 quy định về hợp đồng ký quỹ tại Điều 336; Luật các Tổ chức tín dụng 2024 (Luật số 32/2024/QH15) có hiệu lực từ ngày 01/01/2024 cùng các thông tư hướng dẫn liên quan đến tỷ lệ bảo đảm, điều kiện ký quỹ ngoại tệ.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng ký quỹ ngoại hối chỉ được thực hiện khi nguồn ngoại tệ hoàn toàn hợp pháp, có đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc; phải có hợp đồng ký quỹ bằng văn bản ghi rõ điều kiện, thời hạn, nghĩa vụ được đảm bảo và điều khoản xử lý ký quỹ khi khách hàng vi phạm; ngoại tệ ký quỹ phải được quản lý trên tài khoản riêng biệt, tuyệt đối không được nhập vào nguồn vốn hoạt động của ngân hàng; đồng thời cần phân biệt rõ với ký quỹ bằng VND và các hình thức bảo đảm khác như thế chấp, cầm cố tài sản hay bảo lãnh ngân hàng.