Lợi ích đa dạng hóa trong vốn (Capital Diversification Benefit) là hiệu ứng làm cho tổng vốn kinh tế (economic capital) yêu cầu cho một danh mục rủi ro nhỏ hơn tổng vốn kinh tế phân bổ riêng lẻ cho từng loại rủi ro thành phần, nhờ vào hệ số tương quan không hoàn hảo (thường là dương nhưng nhỏ hơn 1) giữa các rủi ro trong danh mục. Hiệu ứng này xuất phát từ nguyên lý đa dạng hóa danh mục theo lý thuyết của Markowitz, khi kết hợp các rủi ro có biến động ngược chiều hoặc độc lập sẽ làm giảm rủi ro tổng thể. Đây là nền tảng lý thuyết quan trọng cho việc phân bổ vốn theo danh mục (portfolio-level capital allocation) trong quản trị rủi ro ngân hàng hiện đại.
Khi một ngân hàng chịu nhiều loại rủi ro khác nhau như rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động và rủi ro thanh khoản, mỗi loại rủi ro đều có biến động và chu kỳ riêng. Nếu tính toán vốn kinh tế cho từng loại rủi ro một cách riêng biệt rồi cộng đơn thuần lại, kết quả sẽ phản ánh một cách bảo thủ vì chưa tính đến sự tương quan giữa chúng. Trên thực tế, các loại rủi ro hiếm khi xảy ra đồng thời ở mức cực đoan, ví dụ khi kinh tế suy thoái thì rủi ro tín dụng có xu hướng tăng nhưng rủi ro thị trường có thể giảm do chính sách tiền tệ nới lỏng kéo giảm lãi suất. Do đó, khi tính toán vốn kinh tế ở cấp danh mục tổng thể với ma trận tương quan (correlation matrix), tổng vốn yêu cầu sẽ thấp hơn đáng kể so với phép cộng đơn giản. Lợi ích đa dạng hóa được đo lường bằng chênh lệch giữa tổng vốn đơn lẻ và tổng vốn danh mục, thường được biểu diễn dưới dạng tỷ lệ phần trăm.
Tại các ngân hàng thương mại Việt Nam như Vietcombank, BIDV hay Techcombank, lợi ích đa dạng hóa được áp dụng trong khung quản trị vốn kinh tế nội bộ (ICAAP) theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước về triển khai Basel II/III. Ví dụ, một ngân hàng có danh mục tín dụng tập trung vào lĩnh vực bất động sản và một danh mục giao dịch ngoại hối, khi rủi ro bất động sản tăng cao thì rủi ro tỷ giá có thể không tăng tương ứng, từ đó tổng vốn kinh tế theo danh mục sẽ thấp hơn tổng vốn của hai rủi ro riêng lẻ. Nhờ đó, ngân hàng có thể tối ưu hóa việc sử dụng vốn, giảm chi phí vốn và cải thiện tỷ suất sinh lời điều chỉnh theo rủi ro (RAROC). Tuy nhiên, trong khung tính vốn pháp định tối thiểu theo Basel, lợi ích đa dạng hóa giữa các trụ rủi ro lớn thường không được công nhận mà chỉ áp dụng trong quản trị nội bộ.
Về quy định pháp lý, Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn đối với ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (triển khai Basel II) là văn bản pháp lý chính điều chỉnh cách tính vốn yêu cầu cho từng loại rủi ro. Bên cạnh đó, Thông tư 13/2019/TT-NHNN về hệ thống kiểm soát nội bộ và các văn bản hướng dẫn về ICAAP cũng khuyến khích ngân hàng xây dựng khung đo lường vốn kinh tế nội bộ có tính đến lợi ích đa dạng hóa. Trong chuẩn mực quốc tế Basel III, Ủy ban Basel cũng đã hướng dẫn cách tích hợp tương quan giữa các rủi ro trong khung vốn kinh tế.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ lợi ích đa dạng hóa trong quản trị vốn nội bộ (được công nhận) với cách tính vốn pháp định theo Basel (không cộng gộp giữa các trụ rủi ro lớn ở cấp độ vốn yêu cầu tối thiểu). Lợi ích này chỉ phát sinh khi hệ số tương quan giữa các rủi ro nhỏ hơn 1, đạt cực đại khi các rủi ro hoàn toàn độc lập và bằng 0 khi tương quan hoàn hảo dương. Cần nắm vững công thức tính vốn kinh tế danh mục theo phân phối chuẩn đa biến và phương pháp mô phỏng Monte Carlo, cũng như ý nghĩa của lợi ích đa dạng hóa đối với hiệu quả sử dụng vốn và quyết định kinh doanh của ngân hàng.