Miễn thường (hay còn gọi là mức khấu trừ, thuật ngữ tiếng Anh là Deductible) là khoản tổn thất mà người được bảo hiểm tự chịu trách nhiệm trước khi doanh nghiệp bảo hiểm có nghĩa vụ bồi thường theo hợp đồng bảo hiểm. Nói cách khác, khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, phần thiệt hại nằm trong phạm vi miễn thường sẽ do bên mua bảo hiểm gánh chịu, chỉ phần vượt quá mức miễn thường mới được công ty bảo hiểm chi trả. Đây là một trong những điều khoản quan trọng thường gặp trong hầu hết các hợp đồng bảo hiểm tài sản, bảo hiểm xe cơ giới và bảo hiểm sức khỏe.
Về cơ chế hoạt động, miễn thường được quy định dưới hai hình thức phổ biến: miễn thường có định (một con số cụ thể, ví dụ 500.000 đồng mỗi vụ) hoặc miễn thường theo tỷ lệ phần trăm (ví dụ 5% giá trị tài sản bảo hiểm). Khi sự kiện bảo hiểm xảy ra, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ tính toán tổng giá trị thiệt hại, trừ đi phần miễn thường theo thỏa thuận, phần còn lại mới là số tiền bồi thường thực tế mà khách hàng nhận được. Việc áp dụng mức miễn thường giúp doanh nghiệp bảo hiểm giảm thiểu chi phí quản lý các khiếu nại nhỏ lẻ, đồng thời khuyến khích người được bảo hiểm nâng cao ý thức phòng ngừa rủi ro. Thông thường, mức miễn thường càng cao thì phí bảo hiểm khách hàng phải đóng càng thấp, tạo ra sự cân bằng giữa chi phí bảo hiểm và mức độ bảo vệ.
Trong thực tế tại Việt Nam, miễn thường được áp dụng rất phổ biến trong bảo hiểm xe cơ giới bắt buộc và tự nguyện. Chẳng hạn, khi khách hàng mua bảo hiểm vật chất xe ô tô với mức miễn thường 1 triệu đồng/vụ, nếu xe bị trầy xước với chi phí sửa chữa 3 triệu đồng thì công ty bảo hiểm chỉ chi trả 2 triệu đồng, phần còn lại do chủ xe tự chịu. Tương tự, trong bảo hiểm sức khỏe, nhiều hợp đồng quy định mức miễn thường từ 1 đến 5 triệu đồng cho mỗi lần khám chữa bệnh nội trú nhằm hạn chế tình trạng lạm dụng quyền lợi bảo hiểm. Ở lĩnh vực chứng khoán, thuật ngữ này cũng được sử dụng trong các hợp đồng bảo hiểm trách phiếu hoặc bảo lãnh phát hành, nơi nhà đầu tư hoặc bên bảo lãnh phải tự chịu một phần tổn thất nhất định trước khi được bồi thường.
Về cơ sở pháp lý, việc áp dụng mức miễn thường trong hợp đồng bảo hiểm tại Việt Nam được quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 556 và các điều liên quan về hợp đồng bảo hiểm tài sản) và Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022. Ngoài ra, các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính như Nghị định 03/2023/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ của doanh nghiệp bảo hiểm cũng đề cập đến nguyên tắc thỏa thuận về mức khấu trừ giữa các bên. Các quy định này nhằm đảm bảo tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cả bên mua bảo hiểm lẫn doanh nghiệp bảo hiểm.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ miễn thường (Deductible) với một số khái niệm dễ nhầm lẫn khác như đồng bảo hiểm (Co-insurance) hay giới hạn bảo hiểm (Coverage limit). Miễn thường là số tiền cố định hoặc tỷ lệ phần trăm mà người được bảo hiểm phải tự gánh chịu, trong khi đồng bảo hiểm là tỷ lệ phần trăm tổn thất mà cả hai bên cùng chia sẻ. Khi làm bài thi, thí sinh cần đọc kỹ đề bài để xác định đúng khái niệm được hỏi, đồng thời nắm vững công thức tính số tiền bồi thường thực tế bằng Tổng thiệt hại trừ đi Mức miễn thường, có thể kết hợp với giới hạn bồi thường tối đa của hợp đồng.