Nghị định về tổ chức tín dụng là văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ ban hành, quy định chi tiết các điều kiện, trình tự, thủ tục thành lập, tổ chức lại, giải thể và các nội dung liên quan đến hoạt động của các tổ chức tín dụng tại Việt Nam. Đây là văn bản hướng dẫn thi hành Luật Các tổ chức tín dụng, có hiệu lực pháp lý cao và bắt buộc áp dụng đối với mọi tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đang hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam.
Nghị định quy định cụ thể về các vấn đề quan trọng như điều kiện cấp giấy phép thành lập và hoạt động, yêu cầu về vốn pháp định tối thiểu, cơ cấu tổ chức quản trị, điều kiện đối với người quản lý và người điều hành tổ chức tín dụng. Bên cạnh đó, Nghị định còn quy định chi tiết các hình thức tổ chức lại gồm sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi loại hình; trình tự kiểm soát đặc biệt đối với tổ chức tín dụng yếu kém; thủ tục giải thể, phá sản. Nghị định cũng bao gồm các quy định về quyền và nghĩa vụ của cổ đông, thành viên góp vốn, giới hạn sở hữu cổ phần, điều kiện chào bán cổ phiếu ra công chúng và các nguyên tắc quản trị rủi ro trong hoạt động ngân hàng.
Trong thực tế, khi một ngân hàng thương mại cổ phần muốn tăng vốn điều lệ, mở rộng mạng lưới chi nhánh hay thay đổi nội dung giấy phép hoạt động, đơn vị đó bắt buộc phải tuân thủ các quy định tại Nghị định về tổ chức tín dụng và các thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước. Chẳng hạn, Nghị định 07/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/3/2025 đã thay thế Nghị định 01/2014/NĐ-CP và Nghị định 86/2019/NĐ-CP, tạo hành lang pháp lý mới cho hoạt động chuyển đổi số, áp dụng công nghệ và quản trị rủi ro trong lĩnh vực ngân hàng. Nhiều ngân hàng thương mại trong nước đã phải điều chỉnh nội quy, quy chế hoạt động và cơ cấu tổ chức để phù hợp với các quy định mới.
Hiện nay, Nghị định về tổ chức tín dụng đang áp dụng là Nghị định 07/2025/NĐ-CP được ban hành ngày 14/01/2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2025. Nghị định này được xây dựng trên cơ sở Luật Các tổ chức tín dụng 2024 (Luật số 32/2024/QH15) thông qua ngày 18/01/2024 và có hiệu lực từ ngày 01/7/2024. Ngoài ra, các Thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước có liên quan như Thông tư 50/2018/TT-NHNN, Thông tư 40/2018/TT-NHNN và các văn bản sửa đổi bổ sung cũng đóng vai trò hướng dẫn chi tiết việc triển khai Nghị định trong thực tiễn.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần nắm vững các nội dung trọng tâm của Nghị định như mức vốn pháp định tối thiểu theo từng loại hình tổ chức tín dụng, điều kiện đối với người quản lý điều hành, giới hạn tỷ lệ sở hữu cổ phần, các trường hợp tổ chức lại và trình tự kiểm soát đặc biệt. Khi làm bài thi cần đặc biệt chú ý phân biệt rõ giữa Nghị định cũ (Nghị định 01/2014 và 86/2019) với Nghị định mới (07/2025) vì có nhiều điểm thay đổi quan trọng, đặc biệt liên quan đến tổ chức tín dụng phi truyền thống, fintech, ngân hàng số và hoạt động ủy thác, đại lý.