Quy trình tăng vốn điều lệ là trình tự các bước pháp lý và nghiệp vụ mà một tổ chức tín dụng phải thực hiện để nâng mức vốn điều lệ của mình, đảm bảo tuân thủ quy định của pháp luật và sự chấp thuận của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN). Đây là hoạt động trọng yếu trong công tác quản lý vốn, giúp tổ chức tín dụng tăng cường năng lực tài chính, mở rộng quy mô hoạt động và đáp ứng các chuẩn an toàn vốn theo quy định. Toàn bộ quy trình được giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm sự ổn định và an toàn của hệ thống ngân hàng.
Quy trình tăng vốn điều lệ thường bao gồm các bước cơ bản sau: thứ nhất, Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) hoặc chủ sở hữu thông qua nghị quyết về phương án tăng vốn, phương thức huy động (phát hành thêm cổ phiếu, chào bán cổ phần riêng lẻ, trả cổ tức bằng cổ phiếu, phát hành ESOP, góp vốn thêm bằng tài sản...); thứ hai, Hội đồng quản trị hoặc Hội đồng thành viên triển khai phương án đã được phê duyệt; thứ ba, tổ chức tín dụng lập hồ sơ trình NHNN xem xét, chấp thuận; thứ tư, sau khi được NHNN đồng ý bằng văn bản, tổ chức tín dụng tiến hành phát hành, thu tiền góp vốn và hoàn tất thủ tục tăng vốn; cuối cùng là đăng ký thay đổi giấy phép hoạt động, sửa đổi điều lệ và công bố thông tin theo quy định. Thời gian thực hiện trung bình kéo dài từ ba tháng đến một năm tùy theo quy mô tăng vốn và hình thức huy động được lựa chọn.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, hầu hết các ngân hàng thương mại cổ phần lớn như Vietcombank, VietinBank, BIDV, ACB, MB, Techcombank, Sacombank đều đã thực hiện tăng vốn điều lệ nhiều lần, đặc biệt trong giai đoạn 2021 - 2024 khi NHNN yêu cầu nâng mức vốn điều lệ tối thiểu lên 3.000 tỷ đồng đối với ngân hàng thương mại. Có ngân hàng chọn phát hành cho cổ đông hiện hữu, có ngân hàng chào bán riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài hoặc kết hợp nhiều hình thức. Ví dụ, Techcombank đã hoàn tất đợt tăng vốn lớn thông qua phát hành riêng lẻ cho cổ đông chiến lược, trong khi nhiều ngân hàng nhỏ hơn phải căn cứ vào lộ trình tăng vốn do NHNN ấn định.
Về mặt pháp lý, quy trình tăng vốn điều lệ được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Nghị định 93/2017/NĐ-CP quy định mức vốn điều lệ tối thiểu đối với từng loại hình tổ chức tín dụng, Thông tư 17/2014/TT-NHNN hướng dẫn về mức vốn điều lệ và Thông tư 21/2014/TT-NHNN (cùng các văn bản sửa đổi) hướng dẫn trình tự, thủ tục chấp thuận tăng vốn điều lệ. Bên cạnh đó, Luật Doanh nghiệp 2020 và các quy định về chứng khoán cũng được áp dụng đối với tổ chức tín dụng hoạt động dưới hình thức công ty đại chúng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng tăng vốn điều lệ là nội dung trọng tâm trong phần quản lý vốn và an toàn vốn, đồng thời phải phân biệt rõ vốn điều lệ với vốn cấp 1, vốn tự có (CAR) và vốn pháp định. Điểm mấu chốt cần nhớ là mọi tổ chức tín dụng khi tăng vốn điều lệ đều phải được NHNN chấp thuận bằng văn bản, khác với doanh nghiệp thông thường chỉ cần đăng ký kinh doanh. Ngoài ra, cần nắm vững lộ trình nâng mức vốn điều lệ tối thiểu hiện hành, các hình thức huy động vốn hợp pháp, điều kiện đối với nhà đầu tư góp vốn và quy trình công bố thông tin trên thị trường chứng khoán.