Quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại là gì?
Quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại (tiếng Anh: Right to claim damages) là quyền của bên bị vi phạm trong quan hệ hợp đồng, bao gồm hợp đồng tín dụng, hợp đồng bảo đảm, hợp đồng tiền gửi và các giao dịch ngân hàng khác, được pháp luật công nhận và bảo vệ, cho phép họ yêu cầu bên vi phạm phải bù đắp các tổn thất phát sinh do hành vi vi phạm gây ra. Đây là một trong những biện pháp bảo vệ quyền lợi hợp pháp cơ bản của các chủ thể tham gia giao dịch dân sự, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính nghiêm minh của hợp đồng và trật tự pháp luật trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng. Quyền này không chỉ là công cụ pháp lý đơn thuần mà còn là đòn bẩy kinh tế, buộc các bên phải nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ hợp đồng của mình.
Trong hoạt động ngân hàng, quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại phát sinh khi một bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ nghĩa vụ trong hợp đồng tín dụng, hợp đồng bảo đảm, hợp đồng tiền gửi hoặc các hợp đồng liên quan đến dịch vụ ngân hàng. Thiệt hại được bồi thường bao gồm hai thành phần: tổn thất thực tế (thiệt hại vật chất trực tiếp phát sinh có thể xác định được bằng tiền) và tổn thất do ngừng sản xuất kinh doanh (khoản thu nhập mà bên bị vi phạm lẽ ra được hưởng nếu không có hành vi vi phạm). Việc yêu cầu bồi thường có thể được thực hiện thông qua các hình thức: thương lượng trực tiếp giữa hai bên, hòa giải tại các cơ quan có thẩm quyền, hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định pháp luật tố tụng dân sự. Bên yêu cầu bồi thường phải chứng minh được ba yếu tố cấu thành cơ bản: có hành vi vi phạm thực tế xảy ra, có thiệt hại thực tế phát sinh và có mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hành vi vi phạm với thiệt hại.
Về cơ sở pháp lý, quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại được quy định cụ thể tại Bộ luật Dân sự năm 2015, cụ thể là các điều 360, 361, 362 và 363 về hình thức bồi thường, cách xác định mức bồi thường và nghĩa vụ chứng minh thiệt hại. Trong lĩnh vực ngân hàng, Thông tư 02/2023/TT-NHNN quy định về phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro trong hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng cũng có các quy định liên quan đến xử lý nợ và quyền yêu cầu bồi thường. Ngoài ra, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 (Luật số 32/2024/QH15) và các văn bản hướng dẫn thi hành cũng có những quy định cụ thể về quyền, nghĩa vụ của các bên trong quan hệ tín dụng, làm cơ sở pháp lý quan trọng cho việc thực hiện quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.
**Thuật ng